لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران

شیوه نامه تدوین فرهنگ نامه علوم اسلامى

پیش گفتار

وجود ملاك و دستور العمل‏هاى كارشناسى شده و مشخص در تدوین متون، ابزارى براى كنترل و تضمین دقت و هماهنگى‏‌هاى لازم است. « شیوه نامه تدوین فرهنگ نامه‏‌هاى تخصصى علوم اسلامى» مجموعه‌اى است كه هماهنگ با اهداف مركز اطلاعات ومدارك اسلامى تهیه شده است. از این رو نگارندگان مقالات باید نكات مندرج در این شیوه نامه را مورد توجه قرار داده و آن‏ها را كاملاً رعایت كنند. عدم رعایت اصول شیوه نامه، ضمن اتلاف وقت نگارندگان، مصححان و ویراستاران سبب افزایش هزینه‏‌ها و ناهماهنگى مجموعه خواهد شد و جذابیت و كارایى آن را كاهش مى‏دهد.

 

تعریف فرهنگ نامه تخصصى علوم اسلامى

فرهنگ نامه ى علوم اسلامى، كتاب مرجعى است كه در آن، آگاهى‏‌هاى مفید، مختصر و مستند از هر یك از رشته‏هاى علوم اسلامى در قالب مقاله(عمدتا كوتاه) بر اساس نظم اصطلاح نامه علوم اسلامى و با بهره‏‌گیرى از سیستم ارجاع ارائه شده است.

 

اهداف فرهنگ نامه

مهم‏ترین اهداف فرهنگ نامه نویسى در زمینه علوم اسلامى عبارت اند از:

الف) گرد آورى اطلاعاتى زبده، اساسى، مستند و كوتاه درباره هر یك از مدخل‏هاى علوم اسلامى به منظور دسترسى آسان به آن‏ها و گشودن بسترى براى پژوهش‏هاى بعدى؛

ب) ترسیم طرح و نقشه كلى پژوهش‏هاى اسلامى؛

ج)پاسخ گویى سریع و آسان به پرسش‏هاى مطرح در زمینه علوم اسلامى؛

د) فراهم آوردن موجبات رشد و اعتلاى فرهنگى جامعه اسلامى و پاسدارى از میراث فرهنگى آن .

 

اصول كلى تدوین مقالات

در تدوین مقالات فرهنگ نامه رعایت نكات ذیل لازم است:

الف) به مطالب اساسى پرداخته شود و از ذكر مطالب فرعى و حاشیه‏اى پرهیز گردد.

ب) از جامعیت نسبى برخوردار باشد .

ج) به منابع معتبر و حتى المقدور دست اول و متعدد رجوع شود.

تبصره) منبع دست اول، منبعى است كه براى اولین بار مطلب مورد نظر از آن جا اخذ شده و سایر منابع از آن منبع استفاده كرده‏اند، از این رو ممكن است مطلب مفیدى در منبعى یافت شود كه در سایر منابع پیش از آن وجود نداشته باشد، به این لحاظ منبع دست اول محسوب مى‏شود.

د) از منابع اصلى استفاده شود و بر پایه ى گواهى منابع یا افراد، مطلبى به منبعى نسبت داده نشود، مگر آنكه خود آن گواهى مورد نظر باشد و یا منبع اصلى در دسترس نباشد، بنابر این،منابعى كه از آنها به صورت مستقیم نقل نشده است باید مشخص گردد.

ه)در نقل از منابع مختلف، نیازى به آوردن عین عبارت منقول نیست، بلكه با رعایت امانت با شیوه‏اى رسا، چكیده آن به فارسى گزارش شود، مگر آن كه عین عبارت در انتقال معنا نقش كلیدى داشته باشد.

تبصره یك: آیه و روایت و تعاریف اصطلاحى از این قاعده مستثنا مى‏باشد، و اصل و ترجمه آن در متن مى‏آید.

تبصره دو: آنجا كه ذكر متن عربى لازم است، ترجمه آن هم آورده مى‏شود.

تبصره سه: اگر لازم باشد قطعه‏اى از عبارت نقل نشود به جاى آن داخل قلاب [...] سه نقطه گذاشته شود. همچنین اگر مؤلف توضیح و یا اضافاتى از خود در میان متن عبارت منقول مى‏آورد باید داخل قلاب [ ] قرار گیرد تا از مطالب منقول تفكیك شود.[1]

و) رویكرد اولیه‏ى مقالات، گزارشى است و از اظهار نظرهاى بى دلیل و تعصب‏آمیز پرهیز شود و نظریه‏هاى متعصبانه و داورى‏هاى جاهلانه و منحرفانه از طریق گزارش آراء منطقى مقابل آن، نقد و افشا گردد.

ز) مقاله در فرهنگ نامه استقلال نسبى دارد لذا اطلاعاتى كه درباره‏ى آن داده مى‏شود باید جامع و گویا باشد و اگر در آن به مفاهیمى اشاره شود كه احتمال دارد براى خواننده ى متوسط ناشناخته است باید این مشكل با توضیح یا ارجاع رفع شود.

ح) در فرهنگ نامه بارها اتفاق مى‏افتد كه محتواى چند مقاله كه با یكدیگر نسبت نزدیك دارند، تداخل مى‏كنند؛ در چنین حالاتى باید دقت شود كه مطالب تكرارى در مقاله‏ها راه نیابد یا این كه تكرار به حداقل ضرور برسد.

ط) حجم مقاله از نظر بلندى و كوتاهى بستگى به پرداختن متون تخصّصى به آن موضوع و نیز میزان نیاز هر موضوع به تشریح دارد.

تبصره: تشخیص تناسب حجم مقاله با مدخل مورد نظر در هر مورد به عهده كنترل كننده و تأیید شوراى علمى است.

ی) در نگارش مقالات، اصل بر زبده نویسى است، لذا باید از تكرار و به كار بردن مترادف‏هاى بى نقش و كلىگویى اجتناب شود.

ک) از ثنا گویى و تعبیرهاى ناروا و كلمات ركیك پرهیز شود.

ل) براى آنكه مقالات فرهنگ نامه براى غیر متخصصان نیز قابل استفاده باشد، باید به زبان ساده و دور از تكلفات و پیچیدگى‏هاى فنى باشد و از بكار بردن الفاظ متروك و نامأنوس پرهیز گردد.

م) اگر به نظر مقاله نویس آیه یا روایتى در مقام توضیح اصطلاح است، استناد به آن در صورتى جایز است كه به دلالت مذكور، در كتابهاى معتبر آن علم اشاره شده باشد.

 

ساختار مقاله در فرهنگ نامه

مقاله فرهنگ نامه‏‌اى، گزارشى فشرده، مستند و قابل اعتماد از زبده‏ترین دانستنى‏ها پیرامون یك موضوع در قالب ساختارى منظم و منسجم است.

همه مقاله‏‌هاى فرهنگ نامه‏‌اى از یك ساختار مشترك برخوردارند كه به ترتیب شامل: مدخل، شناسه، روابط اصطلاح نامه‏‌اى،بدنه اصلى و منابع است.

 

مدخل

مدخل فرهنگ نامه تخصصى علوم اسلامى ، آن دسته از كلید واژه‏هاى اصطلاح نامه است كه توسط صاحب نظران حوزه‏‌هاى خاص هر علم تعیین مى‏‌شود.

مدخل ها دو قسم اند: اصلى و ارجاعى . مدخل اصلى اصطلاحى است كه مقاله در ذیل آن نگاشته مى‏شود. مدخل ارجاعى دو قسم دارد، مدخل ارجاعى كامل و مدخل ارجاعى ناقص. مدخل ارجاعى كامل، مدخلى است كه هیچ گونه توضیحى ذیل آن نمى‏آید و صرفا با علامت «ر.ك» به مدخل دیگرى ارجاع داده مى‏‌شود.

ارتباط مدخل ارجاعى كامل با مدخل اصلى ممكن است از نوع ارتباط عام و خاص یا ترادف و یا وابسته باشد. هر یك از انواع ارتباط یاد شده باید در مدخل اصلى ذكر گردد.

تبصره: مقاله نویس در غیر موارد مترادفات باید براى هر مدخل مقاله مستقل بنویسد و ارجاع در این موارد به پیشنهاد مقاله نویس و تایید شوراى علمى خواهد بود.

مدخل ارجاعى ناقص، مدخلى است كه پس از توضیحاتى كه ذیل آن مى‏آید براى اطلاع بیشتر به مدخل دیگرى نیز ارجاع داده مى‏‌شود. ارجاع این نوع مدخل با علامت«نیز ر.ك:....» نشان داده مى‏‌شود.

 

شناسه

شناسه عبارت از شبه جمله كوتاهى است كه معرف ماهیت و جایگاه یك اصطلاح در میان ابواب یك علم مى‏باشد. هر مدخل به طور معمول باید شناسه داشته باشد مگر در مواردى كه مفید فایده نباشد.

الف ) با خواندن شناسه، خواننده با موضوع مقاله آشنا شده و تصمیم بر خواندن یا نخواندن آن مى‏گیرد. بر این اساس شناسه باید با كم‏ترین كلمات، خواننده را به سرعت در جریان موضوع مقاله و جایگاه آن در ساختار علم قرار دهد.

ب) شناسه یا معرف باید روان و قابل فهم براى همه باشد و نباید كلمات پیچیده‏را به كار گرفت. نگارش شناسه، سخت‏ترین كار یك مقاله است و براى همین،معمولاً آخرین قسمتى است كه نویسنده مقاله آن را تهیه مى‏كند.

ج) شناسه با توجه به محتواى مقاله تهیه مى‏شود .

روابط اصطلاح نامه اى

یكى از اقدامات مفید در فرهنگ نامه‏‌هاى تخصصى علوم اسلامى، درج «روابط اصطلاح نامه‌‏اى» براى هر مدخل در مقاله است. این امر، محققان را در شناخت جایگاه هر مدخل در هندسه و ساختار كلى علم مربوط یارى مى‏رساند.بر این اساس رعایت ضوابط ذیل براى ذكر این روابط لازم است:

الف) روابط اصطلاح نامه‏‌اى مدخل پس از شناسه مدخل و پیش از توضیحات،(بدنه اصلى مقاله)، و در قالب كادر مناسب، ذكر مى‏شود.

ب) واژه « روابط اصطلاح نامه‏‌اى » در میان خط بالایى كادر (سمت راست) با فونت متفاوت از متن آورده مى‏شود.

ج)«روابط اصطلاح نامه» در بردارنده ى چهار مطلب(در صورت وجود) است: اصطلاحات مترادف، اصطلاحات اعم، اصطلاحات اخص، اصطلاحات مرتبط. این چهار امر به ترتیب ذیل عناوین: مترادف، اعم، اخص و مرتبط ذكر مى‏شوند.

نمونه روابط اصطلاح نامه‏‌اى:

بدن مثالى:....(شناسه)

روابط اصطلاح نامه‏‌اى:

مترادف: بدن برزخى، جسد مثالى، قالب برزخى، قوالب اشباح

اعم: بدن نورى

اخص: بدن مثالى اخروى

مرتبط: بدن عقلى، بدن مادى

تبصره 1) درون كادر روابط اصطلاح نامه‏‌اى آوردن همه مترادفات لازم نیست و براى مثال مترادفاتى كه ارتباطشان با مدخل ارتباط مفرد و جمع است آورده نمى‌‏شود.

تبصره 2) آوردن یادداشت دامنه[2] در بخش «روابط اصطلاح‏نامه» لازم نیست و محتواى آن در متن گنجانده مى‌‏شود.

بدنه مقاله

بدنه، بخش اصلى و اطلاعات اساسى درباره مدخل و اصطلاح است كه مطالب زیر - در صورت موجود بودن در منابع - در آن گنجانده مى‏شود:

الف) تعریف مدخل

1) تعریف اعم از تعاریف حدى و رسمى است، بنابراین هر عبارتى كه مؤلف به وسیله آن درصدد ارائه تعریف براى اصطلاحى باشد، تعریف به حساب مى‏‌آید.

2) مواردى همچون معناى لغوى (در صورتى كه لفظ داراى ابهام است)، تعلق زبانى، وجه تسمیه، وجه اشتقاق، نام پیشین، نام كنونى، ضبط پیشین و ضبط كنونى و امورى كه براى توضیح و تخصیص مدخل بكار مى‏رود هر چند جزء تعریف اصطلاحى مدخل نیستند براى تتمیم فایده، در ابتداى بدنه ذكر مى‏شود.

3) اگر تعریفى واحد (هم از جهت لفظ و هم از جهت معنا) در چند منبع آمده باشد، منابع آن به ترتیب تاریخى قرار مى‏گیرد.

4) تعاریف مختلف هر مدخل به هر تعداد كه باشد همگى ذكر مى‏شود و در مواردى نیز كه چند تعریف از جهت لفظ متفاوت باشند، و احتمال تفاوت اندكى در محتواى آن‏ها وجود داشته باشد و یا دو تقریر از یك محتوا به حساب آید به عنوان تعاریف مستقل از یك دیگر ذكر مى‏شوند.

5) تعاریف با نقل مستقیم ذكر مى‏شود، چنان چه تعریفى در منبع مورد نظر عبارتى منقح و كوتاه نداشته باشد و ذكر مستقیم آن موجب تطویل گردد، آن تعریف به صورت غیر مستقیم و مختصر ذكر مى‏شود.

6) در نقل تعاریف به ذكر خود تعریف اكتفا مى‏شود و از نقل توضیحات پیش و پس از آن خوددارى مى‏گردد، مگر آن كه آن عبارت در فهم تعریف نقش اساسى داشته باشد، به گونه‏‌اى كه بدون ذكر آن‏ها تعریف مبهم خواهد بود.

7) در مورد تعاریف شاخص و مهم اگر مبتكر تعریف معلوم باشد، نام وى نیز در «گزارش» ذكر مى‏شود.

8) تعاریفى كه در متون، ذیل اصطلاح نامرجح آمده است، همراه تعاریف دیگر در مدخل اصلى ذكر مى‏شود؛ اما در این تعریف‏ها اگر اصطلاح نامرجح ذكر نشده، به نوعى به آن اشاره مى‏گردد؛ مثلاً در مورد«فصل مقوم» كه نامرجح«فصل» است چنین نوشته مى‏شود: [ الفصل المقوم] هو الذى.... و چنان چه خود اصطلاح نامرجح آمده زیر آن خط كشیده مى‏شود تا با قلمى ممتاز تایپ گردد.

9) در صورتى كه در منبع علایم ویرایشى خاصى وجود داشته باشد آن علایم در نقل قول مستقیم ذكر میشود؛ اما اگر در متن اصلى كروشه«[ ]» وجود داشته باشد، به جاى آن آكلاد«{}» گذاشته مى‏شود، اما افزوده‏هاى خود نگارنده در كروشه «[ ]» قرار خواهد گرفت.

ب) توضیح مفهومى پیرامون مدخل شامل مطالب ذیل :

1- بیان جایگاه، اقوال، اقسام و لحاظ‏ها ودلایل، احكام، فروعات و قواعد مرتبط با مدخل ؛

2- بیان اهمیت ، تاثیر گذاری و تاثیر پذیری مدخل نسبت به مدخل ها و مباحث دیگر؛

3- سیر تاریخی و تحولات معنایی و در صورت لزوم اولین موردی که بکارگیری اصطلاح مشاهده شده است ؛

4- فلسفه مطرح شدن بحث در آن عام ؛

5- اشاره به مبتکران اصول و ادله و نوآوران در حیطه موضوع مورد نظر ؛

6- ذکر مصادیق مهم یا اختلافی .

تبصره (1): در مواردى كه توضیح كامل پیرامون امور یاد شده از حجم مصوّب تجاوز مى‏كند به ذكر مهم‏ترین موارد و در هرمورد به ذكر ضرورى‏ترین مطلب اكتفا شده و سایر مطالب، به منابع معتبر ارجاع داده مى‏شود.

تبصره (2): در مورد برخى از مدخل‏ها تنها بخشى از موارد فوق قابل ذكر است.

تبصره (3): در صورتى كه نگارنده ضمن تحقیق به مطالب مهم و قابل ذكر دیگرى برخورد نماید با هماهنگى گروه تدوین فرهنگ نامه آن را در گزارش خواهد آورد.

تبصره (4): توضیحات پیرامون مدخل به ترتیب ومتناسب با سیر بحث تنظیم می شود .

تبصره (5): در صورت امکان ویژگی های مختلف با توجه به محتوا و رابطه آنها به صورت پیوسته و در یک پاراگراف آورده می شوند . مباحث ناپیوسته و نامرتبط تنها با پاراگراف از هم تفکیک می شوند .


منابع

الف) همه منابع انتخاب شده براى فرهنگ نامه مى‏بایست از آثار معتبر باشد.

ب) چنان چه در ارتباط با مدخلى، مطلب مهمى در منابع رشته‏اى دیگر وجود داشته باشد، استفاده از آن منابع نیز(با هماهنگى گروه تدوین فرهنگ نامه)لازم است. مثلاً براى استفاده از برخى مطالب منطقى باید به منابع فلسفى نیز مراجعه كرد.

ج) در انتخاب منابع براى استخراج و نگارش مطالب، آثار مهم مكاتب و مشارب مشهور، دوره‏هاى تاریخى، شخصیت‏هاى درجه اول علوم و شخصیت‏هاى تاثیر گذار مورد توجه مى‏باشد.

د) در ارجاع به منابع، رعایت امور ذیل ضرورى است:

1 - نشانى مطالب مختلف یك مقاله چه نقل قول مستقیم و چه غیر مستقیم با ذكر شماره ذیل هر ستون آورده مى‏شود.

2 - اگر بخواهیم مطلبى را از چند منبع نقل كنیم، منابع به ترتیب تاریخى نوشته مى‏شود.

3 - آثار مختلف یك فرد به ترتیب الفبایى در منابع ذكر مى‏شود.

4 - اگر بخواهیم چند منبع را پشت سر هم ذكر كنیم،براى تفكیك آن‏ها از نقطه ویرگول استفاده مى‏كنیم.

5 - مشخصات منابع مورد استفاده در فرهنگ نامه در دو جا آورده مى‏شود؛ ذیل هر مدخل، و در پایان هر جلد فرهنگ نامه.

6 - شیوه آدرس دهى ذیل هر مدخل به صورت ذیل مى‏باشد:

الف - (در مورد كتب): نام خانوادگى مشهور نویسنده، نام مشهور كتاب، مترجم، جلد، صفحه

ب - (در مورد نشریات): نام خانوادگى مشهور نویسنده، عنوان مقاله، عنوان نشریه، شماره مسلسل، تاریخ نشر، صفحه.

7 - شیوه آدرس دهى در پایان فرهنگ نامه(كتابنامه) به صورت ذیل مى‏باشد:

الف - (در مورد كتب): نام خانوادگى، نام كتاب، مترجم، مصحح و محقق، ناشر، محل نشر، تاریخ نشر، نوبت نشر

ب - (در مورد نشریات): نام نشریه، شماره مسلسل، تاریخ نشر

8 - منابعى كه مجلدات آن داراى شماره صفحات پیوسته‏اند؛ مانند «منطق ارسطو» و منابعى كه عناوین خاص آن كفایت از ذكر شماره جلد مى‏كند؛ مانند «الشفا، المدخل» از ذكر شماره جلد آن‏ها پرهیز مى‏شود.

9) در صورت نیاز به ذكر نام اشخاص در متن مقاله، از ذكر القاب اجتناب مى‏شود، مگر در مواردى كه لقب و عنوانى غالبا همراه نام شخص آورده مى‏شود مثل آخوند خراسانى، شیخ انصارى، امام خمینى.

10- نام پدید آورندگان به فارسى نوشته مى‏شود، مگر آن كه نامى به غیر فارسى علم شده باشد؛ مانند« كاشف الغطا » و عناوین كتاب همانند كتاب (فارسى یا عربى) نوشته مى‏شود، در مورد نام پدید آوران و منابع از« فهرست اعلام (تهیه شده در همین مركز) » استفاده مى‏شود.

11 - در استناد به منابع باید ارجاعات به نسخه‏اى باشد كه از طرف واحد فرهنگ نامه معرفى شده است.

12 - براى استناد به قرآن كریم به این صورت عمل شود:بقره (2) آیه 254

13 - ارجاع به آیات كتاب مقدس به این صورت خواهد بود : (حزقیال: 15/27) ؛ یعنى آیه 15 از باب 27

14 - در مواردى كه میسر باشد، نشانى به گونه‏اى داده مى‏شود كه در چاپ‏هاى متعدد مشترك باشد؛ مثلاً در منابعى كه مطالب آن ذیل عناوینى خاص با ترتیبى ویژه، مرتب شده‏اند؛ مانند: واژه نامه‏‌ها، تراجم، قاموس‏‌ها، فرهنگ نامه‌‏ها و دائرة المعارف‏‌ها با عبارت«ذیل...» یعنى ذیل عنوان مورد نظر، نشانى آن ذكر مى‏شود؛ هم چنین در مواردى مانند مثنوى مولوى، شماره دفتر و بیت و مانند آن ذكر خواهد شد و نیازى به آوردن شماره جلد و صفحه نیست.

ویرایش

الف) قواعد

یكى از ضروریات نگارش فرهنگ نامه رعایت نثر، معیار و قواعد پذیرفته شده در قلمرو دستور زبان است،هر چند همه مقالات فرهنگ نامه ویرایش مى‏شود، اما نگارندگان نیز باید اصول مربوط به درست نویسى را رعایت كنند.

ب) علائم

1) در فرهنگ نامه‏ها علامت‏هاى مختلف اختصارى، ویرایشى و مانند آن به كار مى‏رود، این علائم كه در چاپ فرهنگ نامه به كار مى‏رود، در نسخ دست نویس نیز باید رعایت گردد.

2)علامت‏هاى « ص »، « س » و « ع » در مورد معصومین علیهم السلام و نیز علایم« ره »،« رض » و « قده »، داخل پرانتز قرار مى‏گیرند؛ مانند حضرت على(ع)، فاطمه (س)، سید رضى(ره)

3 )هر گونه نقل قول مستقیم، داخل گیومه گذاشته مى‏شود.

4 )در صورتى كه مطلبى از منبعى به طور مستقیم نقل شده و مشابه همان مطلب با عبارتى متفاوت در منبع دیگرى نیز آمده باشد، براى ارجاع به منبع دوم، قبل از آن منبع،علامت اختصارى«ر.ك» آورده مى‏شود؛ مثلاً در متن گفته مى‏شود:« فالبرهان قیاس مؤتلف یقینى » (الشفا، البرهان، 78؛ ر.ك: المنطقیات)

هم چنین در جایى كه به منبع تكمیلى جهت مطالعه و تحقیق بیشتر در باب موضوع مورد نظر ارجاع داده مى‏شود، از این علامت استفاده خواهد شد؛ مثلاً در متن گفته مى‏شود:«الفصل هو المحمول على كثیرین مختلفین بالنوع على طریق أى شى‏ء هو فى جوهره» ( المنطقیات،1/433؛ر.ك:منطق المشرقین، 9 و 18 )

ج) ویرایش فنى

1)شیوه ویرایش ادبى و فنى و علایم مربوط به آن به عهده ویراستاران مقالات است.

د) اعداد

1 ) اعداد ترتیبى مانند « امام سوم » و اعدادى كه صفت باشند، مانند« هفت آسمان » یا « كلیات خمس » به حروف نوشته مى‏شوند ، در سایر موارد به رقم نگاشته خواهد شد؛ مانند:(سال 1200ق)

2 ) قرن به صورت ترتیبى و با حروف نوشته مى‌‏شود، مانند (قرن هفتم)؛ اما چنان چه بخواهیم آن را به اختصار ذكر كنیم، با رقم نوشته خواهد شد؛ مانند(ق 12)

3) سال تولد و وفات بر اساس فهرست اعلام ( تهیه شده در مركز ) آورده مى‏‌شود.

4 )در ذكر تاریخ حوادث، چنان چه حادثه صرفا مربوط به جهان مسیحى و غیر اسلامى باشد، از تاریخ میلادىاستفاده مى‏‌شود و اگر مختص جهان اسلام باشد صرفا تاریخ هجرى (شمسى یا قمرى، حسب مورد) نوشته خواهد شد و اگر مشترك باشد و یا مختص جهان اسلام، اما مربوط به دوره‏اى باشد كه تاریخ رسمى آن میلادى بوده، سال هجرى و میلادى هر دو نوشته مى‏شود.

5 )در بخش بندى‌‏ها، تقسیم بندى اول(اصلى)با اعداد به صورت رقمى، و تقسیم بندى دوم با حروف ابجد، و تقسیم بندى سوم با اعداد به صورت حرفى نشان داده مى‏‌شود. ضمنا در هر مرحله جاى شروع هر بخش، قدرى عقب‌‏تر خواهد رفت؛ مانند:

1)......

2)......

الف)......

ب)........

اول).......

دوم)........

 


1- در نقل قول مستقیم نام نویسنده كتاب ذكر نمى‌‏شود مگر در صورتى كه : ابداع كننده ى نظریه و یا اصطلاح خاصى باشد و در موارد دیگر فقط به ذكر نام منبع اكتفا مى‏‌شود.

2- اگر معناى مورد نظر از طریق اصطلاح به اندازه كافى روشن نباشد و یا در زبان طبیعى بیش از یك معنا داشته باشد
و یا در اصطلاح نامه در معناى خاصى مورد استفاده قرار گرفته و یا در معناى وسیع‏‌ترى از زبان طبیعى به كار رفته است، براى مشخص كردن معناى مورد نظر از یادداشت دامنه استفاده مى‏شود. در حقیقت یادداشت دامنه براى رفع هر گونه ابهام معنایى در اصطلاح و یا توسعه و ضیق در دایره مفهومى اصطلاح آورده مى‏‌شود.