شیوه نامه تدوین فرهنگ نامه علوم اسلامى

منابع

الف) همه منابع انتخاب شده براى فرهنگ نامه مى‏بایست از آثار معتبر باشد.

ب) چنان چه در ارتباط با مدخلى، مطلب مهمى در منابع رشته‏اى دیگر وجود داشته باشد، استفاده از آن منابع نیز(با هماهنگى گروه تدوین فرهنگ نامه)لازم است. مثلاً براى استفاده از برخى مطالب منطقى باید به منابع فلسفى نیز مراجعه كرد.

ج) در انتخاب منابع براى استخراج و نگارش مطالب، آثار مهم مكاتب و مشارب مشهور، دوره‏هاى تاریخى، شخصیت‏هاى درجه اول علوم و شخصیت‏هاى تاثیر گذار مورد توجه مى‏باشد.

د) در ارجاع به منابع، رعایت امور ذیل ضرورى است:

1 - نشانى مطالب مختلف یك مقاله چه نقل قول مستقیم و چه غیر مستقیم با ذكر شماره ذیل هر ستون آورده مى‏شود.

2 - اگر بخواهیم مطلبى را از چند منبع نقل كنیم، منابع به ترتیب تاریخى نوشته مى‏شود.

3 - آثار مختلف یك فرد به ترتیب الفبایى در منابع ذكر مى‏شود.

4 - اگر بخواهیم چند منبع را پشت سر هم ذكر كنیم،براى تفكیك آن‏ها از نقطه ویرگول استفاده مى‏كنیم.

5 - مشخصات منابع مورد استفاده در فرهنگ نامه در دو جا آورده مى‏شود؛ ذیل هر مدخل، و در پایان هر جلد فرهنگ نامه.

6 - شیوه آدرس دهى ذیل هر مدخل به صورت ذیل مى‏باشد:

الف - (در مورد كتب): نام خانوادگى مشهور نویسنده، نام مشهور كتاب، مترجم، جلد، صفحه

ب - (در مورد نشریات): نام خانوادگى مشهور نویسنده، عنوان مقاله، عنوان نشریه، شماره مسلسل، تاریخ نشر، صفحه.

7 - شیوه آدرس دهى در پایان فرهنگ نامه(كتابنامه) به صورت ذیل مى‏باشد:

الف - (در مورد كتب): نام خانوادگى، نام كتاب، مترجم، مصحح و محقق، ناشر، محل نشر، تاریخ نشر، نوبت نشر

ب - (در مورد نشریات): نام نشریه، شماره مسلسل، تاریخ نشر

8 - منابعى كه مجلدات آن داراى شماره صفحات پیوسته‏اند؛ مانند «منطق ارسطو» و منابعى كه عناوین خاص آن كفایت از ذكر شماره جلد مى‏كند؛ مانند «الشفا، المدخل» از ذكر شماره جلد آن‏ها پرهیز مى‏شود.

9) در صورت نیاز به ذكر نام اشخاص در متن مقاله، از ذكر القاب اجتناب مى‏شود، مگر در مواردى كه لقب و عنوانى غالبا همراه نام شخص آورده مى‏شود مثل آخوند خراسانى، شیخ انصارى، امام خمینى.

10- نام پدید آورندگان به فارسى نوشته مى‏شود، مگر آن كه نامى به غیر فارسى علم شده باشد؛ مانند« كاشف الغطا » و عناوین كتاب همانند كتاب (فارسى یا عربى) نوشته مى‏شود، در مورد نام پدید آوران و منابع از« فهرست اعلام (تهیه شده در همین مركز) » استفاده مى‏شود.

11 - در استناد به منابع باید ارجاعات به نسخه‏اى باشد كه از طرف واحد فرهنگ نامه معرفى شده است.

12 - براى استناد به قرآن كریم به این صورت عمل شود:بقره (2) آیه 254

13 - ارجاع به آیات كتاب مقدس به این صورت خواهد بود : (حزقیال: 15/27) ؛ یعنى آیه 15 از باب 27

14 - در مواردى كه میسر باشد، نشانى به گونه‏اى داده مى‏شود كه در چاپ‏هاى متعدد مشترك باشد؛ مثلاً در منابعى كه مطالب آن ذیل عناوینى خاص با ترتیبى ویژه، مرتب شده‏اند؛ مانند: واژه نامه‏‌ها، تراجم، قاموس‏‌ها، فرهنگ نامه‌‏ها و دائرة المعارف‏‌ها با عبارت«ذیل...» یعنى ذیل عنوان مورد نظر، نشانى آن ذكر مى‏شود؛ هم چنین در مواردى مانند مثنوى مولوى، شماره دفتر و بیت و مانند آن ذكر خواهد شد و نیازى به آوردن شماره جلد و صفحه نیست.

ویرایش

الف) قواعد

یكى از ضروریات نگارش فرهنگ نامه رعایت نثر، معیار و قواعد پذیرفته شده در قلمرو دستور زبان است،هر چند همه مقالات فرهنگ نامه ویرایش مى‏شود، اما نگارندگان نیز باید اصول مربوط به درست نویسى را رعایت كنند.

ب) علائم

1) در فرهنگ نامه‏ها علامت‏هاى مختلف اختصارى، ویرایشى و مانند آن به كار مى‏رود، این علائم كه در چاپ فرهنگ نامه به كار مى‏رود، در نسخ دست نویس نیز باید رعایت گردد.

2)علامت‏هاى « ص »، « س » و « ع » در مورد معصومین علیهم السلام و نیز علایم« ره »،« رض » و « قده »، داخل پرانتز قرار مى‏گیرند؛ مانند حضرت على(ع)، فاطمه (س)، سید رضى(ره)

3 )هر گونه نقل قول مستقیم، داخل گیومه گذاشته مى‏شود.

4 )در صورتى كه مطلبى از منبعى به طور مستقیم نقل شده و مشابه همان مطلب با عبارتى متفاوت در منبع دیگرى نیز آمده باشد، براى ارجاع به منبع دوم، قبل از آن منبع،علامت اختصارى«ر.ك» آورده مى‏شود؛ مثلاً در متن گفته مى‏شود:« فالبرهان قیاس مؤتلف یقینى » (الشفا، البرهان، 78؛ ر.ك: المنطقیات)

هم چنین در جایى كه به منبع تكمیلى جهت مطالعه و تحقیق بیشتر در باب موضوع مورد نظر ارجاع داده مى‏شود، از این علامت استفاده خواهد شد؛ مثلاً در متن گفته مى‏شود:«الفصل هو المحمول على كثیرین مختلفین بالنوع على طریق أى شى‏ء هو فى جوهره» ( المنطقیات،1/433؛ر.ك:منطق المشرقین، 9 و 18 )

ج) ویرایش فنى

1)شیوه ویرایش ادبى و فنى و علایم مربوط به آن به عهده ویراستاران مقالات است.

د) اعداد

1 ) اعداد ترتیبى مانند « امام سوم » و اعدادى كه صفت باشند، مانند« هفت آسمان » یا « كلیات خمس » به حروف نوشته مى‏شوند ، در سایر موارد به رقم نگاشته خواهد شد؛ مانند:(سال 1200ق)

2 ) قرن به صورت ترتیبى و با حروف نوشته مى‌‏شود، مانند (قرن هفتم)؛ اما چنان چه بخواهیم آن را به اختصار ذكر كنیم، با رقم نوشته خواهد شد؛ مانند(ق 12)

3) سال تولد و وفات بر اساس فهرست اعلام ( تهیه شده در مركز ) آورده مى‏‌شود.

4 )در ذكر تاریخ حوادث، چنان چه حادثه صرفا مربوط به جهان مسیحى و غیر اسلامى باشد، از تاریخ میلادىاستفاده مى‏‌شود و اگر مختص جهان اسلام باشد صرفا تاریخ هجرى (شمسى یا قمرى، حسب مورد) نوشته خواهد شد و اگر مشترك باشد و یا مختص جهان اسلام، اما مربوط به دوره‏اى باشد كه تاریخ رسمى آن میلادى بوده، سال هجرى و میلادى هر دو نوشته مى‏شود.

5 )در بخش بندى‌‏ها، تقسیم بندى اول(اصلى)با اعداد به صورت رقمى، و تقسیم بندى دوم با حروف ابجد، و تقسیم بندى سوم با اعداد به صورت حرفى نشان داده مى‏‌شود. ضمنا در هر مرحله جاى شروع هر بخش، قدرى عقب‌‏تر خواهد رفت؛ مانند:

1)......

2)......

الف)......

ب)........

اول).......

دوم)........

 


1- در نقل قول مستقیم نام نویسنده كتاب ذكر نمى‌‏شود مگر در صورتى كه : ابداع كننده ى نظریه و یا اصطلاح خاصى باشد و در موارد دیگر فقط به ذكر نام منبع اكتفا مى‏‌شود.

2- اگر معناى مورد نظر از طریق اصطلاح به اندازه كافى روشن نباشد و یا در زبان طبیعى بیش از یك معنا داشته باشد
و یا در اصطلاح نامه در معناى خاصى مورد استفاده قرار گرفته و یا در معناى وسیع‏‌ترى از زبان طبیعى به كار رفته است، براى مشخص كردن معناى مورد نظر از یادداشت دامنه استفاده مى‏شود. در حقیقت یادداشت دامنه براى رفع هر گونه ابهام معنایى در اصطلاح و یا توسعه و ضیق در دایره مفهومى اصطلاح آورده مى‏‌شود.