در کرسی نقد اصطلاح‌نامه و تبدیل آن به آنتولوژی مطرح شد:

هستی نگاری مبتنی بر زبان طبیعی است.
کرسی نقد اصطلاحنامه ها و تبدیل آن به آنتولوژی، با ارائه دکتر ملوک السادات بهشتی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران و رئیس پژوهشکده مدیریت دانش این سازمان، به همت پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی و با همکاری مرکز همکاری های علمی و بین المللی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چهارشنبه 15 شهریور ماه سال‌جاری ساعت 10 برگزار شد.

دکتر ملوک السادات بهشتی در این نشست گفت : هستی­‌نگاری (آنتولوژی)، واژگان و مفاهیم مشترک مورد استفاده برای توصیف و ارائه یک حوزه از دانش را معین می­‌کند و می­تواند مبنایی برای سازماندهی و مدیریت دانش در یک حوزه خاص باشد. با این وجود ساخت هستی­‌نگاری کاری دشوار و زمان­‌بر است. به منظور تسهیل و سرعت بخشیدن به این امر، می­توان منابع دیگر دانش نظیر اصطلاحنامه­‌ها را مورد استفاده قرار داد. اصطلاحنامه به لحاظ دارا بودن اطلاعات معنایی و ساختار سلسله مراتبی مفاهیم و نیز نشان دادن روابط میان آنها منبع مناسبی برای ساخت هستی­‌نگاری به حساب می­‌آید.

رئیس پژوهشکده مدیریت دانش پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران در ادامه یکی از مهمترین کارکردهای آنتولوژی میتواند ارتباط بین مفاهیم یک رشته تخصصی دانست و افزود: این کارکرد منجر به ایجاد شبکه مفهومی می‌گردد که در بسیاری از مواقع راهگشاست و نمونه عینی و ملموس آن در بخش آموزش مراکز معتبر علمی دنیا پیاده سازی و استفاده می‌شود. (شبکه مفهومی اساتید و شاگردان و دروس و زمان و مکان)

همچنین ناقدان این کرسی نقد آقایان دکتر مرتضی محمدی و محمود حسن زاده بودند.

قابل ذکر است، دکتر ملوک‌السادات حسینی بهشتی، دانش‌آموخته دکترای تخصصی دانشگاه تهران در رشته زبان‌شناسی همگانی در سال ۱۳۸۷ و کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را نیز در سال ۱۳۶۵ و ۱۳۷۰ در همین رشته از دانشگاه‌ تهران دریافت داشته است. وی کار علمی و حرفه‌ای خود را از سال ۱۳۷۳ با دریافت حکم عضو هیئت علمی پژوهشی در ایرانداک آغاز کرد. او اکنون استادیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران است. همچنین هم‌اکنون سمت رئیس پژوهشکده مدیریت دانش این سازمان را نیز برعهده دارد و به عنوان عضو هیئت تحریریه فصلنامه پردازش و مدیریت اطلاعات نیز انتخاب شده است و به عنوان مدرس دانشگاه دروس "مستندسازی و اصطلاح‌نامه" و نیز "پردازش زبان طبیعی" را تدریس می‌نماید. وی همچنین عضو کمیته علمی همایش ملی "اصطلاح نامه و کاربردهاي آن در محيط الکترونيکي" بود که در 24 آبان ماه 1386 که توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامي سابق در قم برگزار شد.

گزارش تکمیلی

(دبیر) مهندس کریمی:

در ابتدا و بعد از قرائت آیاتی از کلام الله مجید، مهندس کریمی، دبیر علمی این کرسی نقد با بیان سوالاتی نظیر "لزوم ایجاد هستی شناسی چیست؟ آیا اساسا میتوان اصطلاحنامه ای با این همه روابط را به هستی شناسی تبدیل کرد؟ آیا نمونه عملی که به نتیجه رسیده باشد داریم؟" در معرفی خانم دکتر بهشتی گفت: دکتر ملوک‌السادات حسینی بهشتی، دانش‌آموخته دکترای تخصصی دانشگاه تهران در رشته زبان‌شناسی همگانی در سال ۱۳۸۷ و کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را نیز در سال ۱۳۶۵ و ۱۳۷۰ در همین رشته از دانشگاه‌ تهران دریافت داشته است. وی کار علمی و حرفه‌ای خود را از سال ۱۳۷۳ با دریافت حکم عضو هیئت علمی پژوهشی در ایرانداک آغاز کرد. او اکنون استادیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران است. همچنین هم‌اکنون سمت رئیس پژوهشکده مدیریت دانش این سازمان را نیز برعهده دارد و به عنوان عضو هیئت تحریریه فصلنامه پردازش و مدیریت اطلاعات نیز انتخاب شده است و به عنوان مدرس دانشگاه دروس "مستندسازی و اصطلاح‌نامه" و نیز "پردازش زبان طبیعی" را تدریس می‌نماید. وی همچنین عضو کمیته علمی همایش ملی "اصطلاح نامه و کاربردهاي آن در محيط الکترونيکي" بود که در 24 آبان ماه 1386 توسط مرکز اطلاعات و مدارک اسلامي (پژوهشکده مدیریت اطالاعات و مدارک اسلامی فعلی) در قم برگزار شد.

(مدعو) خانم دکتر ملوک السادات حسینی بهشتی:

دکتر ملوک السادات حسینی بهشتی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، ضمن ابراز خرسندی از برگزاری جلسات نقد، این نشستها را نوعی تعامل بین دو مرکز علمی دانست و افزود: در بحث اصطلاحنامه نویسی، دیدگاه ها خیلی مهم و تعیین کننده است مثل تفاوت دیدگاه بین علما و اساتید دانشگاه در اصطلاحنامه حقوق.

رئیس پژوهشکده مدیریت دانش، با معرفی برخی نخستین های این فناوری به اهمیت جایگاه اصطلاحنامه در جامعه خبرگانی هر علم اشاره کرد و گفت: نخستین اصطلاحنامه در حوزه علم شیمی بود که در سال1959 نگاشته شد و همچنین تدوین نخستین دستورالعمل در سال 1965 و تدوین نخستین استاندارد در 1974 انجام شده است. به گفته دکتر بهشتی جدیدترین استاندارد اصطلاحنامه و هستی شناسی نیز 25964 است که توسط ایرانداک ترجمه و منتشر شده است.

وی در ادامه، ضمن گرامیداشت یاد مرحوم دکتر عباس حری گفت: دکتر حری بسیار دقیق و روشنفکر بود. به طور نمونه نظرش در بحث آنتولوژی این بود که اختلاف بین ما و علما در این است که آنها می‎گویند شما درواقع هستی نگاری میکنید نه هستی شناسی به عبارت دیگر نگاشت مفاهیمی که دانش بشری به آن دست یافته که به نظر این دقت صحیح و قابل قبول است. پس میتوان گفت معادل فارسی آنتولوژی بهتر است هستی نگاری (هستان نگاری) باشد نه هستی شناسی (هستان شناسی).

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران در ادامه تصریح کرد: روز آمد سازی اصطلاحنامه ها از اهمیت زیادی برخوردار است که با روشهایی مثل استفاده از کلید واژگان کاربران در گنج واژه و شیوه هم رخدادی واژگان اخذ شده از منابع علمی آن رشته (text base) بر اساس اصطلاحاتی که بیشترین بسامد را دارد امکان پذیر خواهد بود. از سوی دیگر تک زبانه بودن اصطلاحنامه ای مثل اصطلاحنامه علوم اسلامی با وجود دامنه وسیع کاربری آن در جغرافیای نخبگانی کشورهای اسلامی، از حیث استناد و ارجاع، بزرگترین چالش آن است که باید هرچه سریعتر برطرف گردد.

 وی همچنین گفت: در راستای تولید و تدوین هستان نگاری مراحلی مثل ویرایش، روز آمد سازی و یک دست نمودن اصطلاح نامه علوم اسلامی بسیار اهمیت دارد و بر همین اساس میتوان برای کاهش هزینه تدوین آنتولوژی و استفاده از اصطلاحنامه به نوعی به دنبال تبدیل اصطلاحنامه به آنتولوژی باشیم.

دکتر ملوک السادات بهشتی با بیان این مطلب که باید بپذیریم نسل جدید در جستجوی اطلاعات و یا کلید واژگان بسیار قوی هستند، ادامه داد: آنتولوژی مبتنی بر زبان طبیعی است همچنان که انتخاب رایج‌ترین و سریع‌ترین اصطلاح (اصطلاح مرجح) در اصطلاحنامه نویسی بسیار مهم و سخت است.

رئیس پژوهشکده مدیریت دانش، در توضیح شبکه مفهومی افزود: یکی از کارکردهای آنتولوژی می‌تواند ارتباط بین مفاهیم یک رشته تخصصی (ارتباط شبکه ای بین مفاهیم و اصطلاحات تخصصی رشته ای خاص) باشد که منجر به ایجاد شبکه مفهومی می‌گردد. این موضوع در بسیاری از مواقع راهگشاست و نمونه عینی و ملموس آن در مراکز معتبر علمی دنیا پیاده سازی و استفاده می‌شود (شبکه مفهومی اساتید و شاگردان و دروس و زمان و مکان).

وی ضمن تصریح به همکاری با فرهنگستان برای انتخاب واژگان، ادامه داد: متخصصین هر رشته، پایه و اساس هستان نگاری یا اصطلاحنامه نویسی هستند. لذا بایستی شورایی عمل کرد و ارتباط تنگاتنگی بین متخصصین آن رشته و زبان شناس و نیروهای فنی برقرار نمود.

دکتر ملوک السادات بهشتی به اهمیت نقشه هر علم اشاره کرد و گفت: در تدوین نقشه علم، الگوهایی باید تدوین شود که ماشین خوان باشد یعنی بر اساس منطق ماشین باشد هرچند در مرحله پیاده سازی بسیار پر هزینه و زمان بر است.

(ناقدین):

دکتر مرتضی محمدی استانی به عنوان یکی از منتقدان کرسی نقد اصطلاحنامه و تبدیل آن به آنتولوژی نیز در ادامه جلسه بر ضرورت حرکت به سمت هستی‌نگاشت‌ها تاکید و بیان داشت: مراحل روش‌شناسی‌ ایجاد هستی‌نگاشت‌ها تقریباً مشابه است اما با بیان‌ها و مراحل مختلف. وی در ادامه با توجه به تبدیل اصطلاحنامه علوم پایه به هستی‌نگاشت سوالات ذیل را مطرح کرد: آیا با وجود دامنه وسیع روابط موجود در این حوزه (علوم اسلامی)، به ویژه اینکه غنی‌سازی روابط باید دقیق باشد و روابط همبسته نیز زمان بر است، اساسا استفاده از ماشین در مرحله اول دقت کافی را دارد؟. آیا تعیین چهریزه‌های بی‌شمار در این اصطلاحنامه توسط ماشین عملیاتی است یا دقت لازم را دارد؟. چه ساز و کاری برای مجزاکردن مفاهیم(کلاس‌ها) از نمونه‌ها در هستی‌نگاشت -که مرحله بسیار مهمی است- ارائه کرده‌اید؟ و آیا در این هستی‌نگاشت برای خصیصه‌ها (Property)، دامنه (Domain) یا ارزش (Range) مشخص شده است؟

محمود حسن زاده، محقق و کارشناس ارشد فلسفه نیز به عنوان یکی از منتقدان کرسی نقد اصطلاحنامه و تبدیل آن به آنتولوژی نیز در ادامه جلسه گفت: اولا مفهوم در اصطلاح نامه به معنای "هی هی" است و بر همین اساس ضرورتا روابط حاکم بر اصطلاحنامه بر اساس منطق ارسطویی و این همانی بنیان می شود. اما مفهوم در آنتولوژی به معنای مفهوم من حیث وجوده می باشد و به تبع آن روابط در هستی شناسی بر همین اساس است و اساسا این همانی یا حمل جایی در هستی شناسی ندارد بلکه آنچه در هستی شناسی مطرح است تشخّص می باشد و به همین جهت روابط در این دو سیستم کاملا تفاوت ماهوی دارند.

حال سوال این است که چه سنخیتی بین روابط اصطلاح نامه ایی و هستی شناسی است که این دو سیستم در طول یکدیگر قرار گیرند تا بحث تبدیل مطرح شود؟ به نظر می رسد این دو سیستم مستقل از یکدیگر می باشند. از نظر من آنچه خانم دکتر ارائه دادند، تکمیل اصطلاحنمامه ها و حرکت به سمت اصطلاح نامه جامع است نه تبدیل اصطلاحنامه به آنتولوژی.

دکتر ملوک السادات حسینی بهشتی در ادامه تصریح کرد: تعیین دامنه ی کلاسها و نمونه ها و روابط، مرسوم و الزامی است، تا از شلختگی پیشگیری شود. از سوی دیگر هدف نهایی ایجاد اصطلاح نامه ها و آنتولوژی، تدوین ابزار قوی جستجوی معنایی است و جالب این جاست که سابقه مهندسین فنی نسبت به اطلاع رسانان در این موضوع بیشتر است.

وی بیان کرد: درکنار اصطلاحنامه بهتر است دانشنامه و واژه نامه ایجاد گردد تا ما را در ساخت آنتولوژی کمک کند. باید توجه داشت که اصطلاحنامه و آنتولوژی هر دو صرفا ابزاری برای بازنمایی و سازماندهی دانش است. از سوی دیگر آنتولوژی بر اساس علوم شناختی و تجربی است.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، درباره نقش علمای اسلامی در مباحث اطلاع رسانی نوین گفت: شیالی رانگاناتان هندی با الهام از فهرست نویسی علمای اسلامی (در دوره شکوفایی) کار خود را شروع کرد که بعدها انگلستان استانداردهای این فن را از او رسما سرقت علمی نمود.

رئیس پژوهشکده مدیریت دانش، زمینه های همکاری بین پژوهشکده مدیریت دانش و پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی را مناسب دانست و افزود: در زمینه اصطلاح نامه های اخلاق، جامعه شناسی و حقوق آماده هر نوع همکاری هستیم.

+ نظر جدید

تصویر امنیتی کد جدید

© كليه حقوق معنوي اين سايت مطابق قوانين نرم افزاري متعلق به پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارك اسلامي مي باشد.