لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران

معرفی نمایه سازی مرکز

یکی از فعالیت های پژوهشی مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی ، نمایه سازی منابع علوم اسلامی است که وجهه درخشانی در سازماندهی اطلاعات و دانش های اسلامی از خود بروز و ظهور داده است. برای آشنایی بیشتر کاربران ارجمند با این شیوه کارساز در سازمانده اطلاعات، مطالب ذیل را به استحضار می رسانیم. 

ضرورت نمایه سازی:
بی تردید هزاران منابع علوم مختلف اسلامی از دیرباز تا کنون در بین مسلمانان و حتی غیر مسلمانان بر جای مانده است که حاوی اطلاعات سرشار و ذی قیمت می باشند و برای پژوهش های علمی و دینی عصر حاضر و روزگاران بعد نقش اساسی بر عهده دارند و در واقع راه حل مشکلات پژوهشی پژوهشگران و دانشمندان هر عصر و نسلی می باشند ، ولی مشکل اساسی در استفاده از آن ها عدم دسترسی و یا عدم اطلاع محققان از وجود آن ها است و آنانی که اطلاع داشته و حتی دسترسی به خود منابع را دارند ، بخاطر عدم سازماندهی اطلاعات نمی توانند از آن ها استفاده بهینه کنند و اگر بخواهند مطلبی را از آن ها به دست آورند ، باید ساعت های زیاد و یا روزهای زیادی را صرف کنند تا به مطالب مورد نظر خود دست یابند.هر چه بر حجم اطلاعات علوم اسلامی افزوده می گردد، جستجوی آن ها و یافتن مطالب مورد نظر مشکل تر می گردد.
برای رفع چنین مشکلی در بازیابی اطلاعات راه حل های متعددی طرح و به کار گرفته شد و در عمل مورد تجربه قرار گرفت، که در بین آن ها نمایه سازی اطلاعات از همه آن ها مفید تر و کار سازتر تشخیص داده شد.
زیرا نمایه کردن اطلاعات موجب جستجوی روان تر و بازیابی سریع تر آن ها خواهد گردید. به ویژه اگر نمایه کردن اطلاعات با کمک واژگان کنترل شده ( اصطلاح نامه ) بوده و از ابزار رایانه ای استفاده گردد.

تاریخچه نمایه سازی :
گرچه پیش از انقلاب اسلامی بحث نمایه سازی منابع به پیروی از کشورهای غربی در کشور مطرح بود، ولی اقدام جدی صورت نگرفت و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل نظام جمهوری اسلامی در ایران و پشت سر گذاشتن هشت سال جنگ تحمیلی ، در نیمه دوم دهه شصت کار نمایه کردن منابع نوشتاری آغاز گردید.
بخش پژوهشی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم از پیشتازان این عرصه محسوب می گردد و از سال 1368 تا سال 1375 به نمایه سازی نشریات و مجلات معروف کشور و برخی از مجموعه آثار اندیشمندان معاصر همت گماشت.
وليكن بخاطر نداشتن اصطلاح نامه و لزوم تدوین آن پیش از نمایه سازی ، از ابتداي سال 1376 تا سال 1384 اکثر فعالیت محققان این بخش متمرکز در تحقیق و تدوین اصطلاح نامه های مختلف علوم اسلامی گردید.
بدین جهت در این سال ها اقدامات جدی برای نمایه سازی به عمل نیامد، تا این که تعدادی از اصطلاح نامه ها تکمیل و تدوین گردید.
اما از سال 1384 که واحدهای مختلف اطلاع رسانی ، اصطلاح نامه و نمایه سازی در مرکز جدیدی به نام " مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی " متمرکز گردید، گروه پژوهشی نمایه سازی نیز بار دیگر فعال شده و این بار منابع تخصصی علوم اسلامی را در دستور کار خویش قرار داد.

اهداف نمایه سازی :
1. آسان سازى دستيابى به محتواى منابع اسلامى به صورت موضوعى
2. عرضه نظام مند اطلاعات اسلامي
3. ترويج استفاده همگانى از نمايه سازى در ميان پژوهشگران و مراكز پژوهشى علمى و اسلامى
4. بستر سازي جهت تبعيت همه مراكز پژوهشي ديني از الگوي واحد در امر نمايه سازي
5. حفظ و پاسداري از علوم اسلامي و رفع مهجوريت از آن ها.

منابع و آثار نمایه شده :
در این دو دهه گذشته منابع مختلفی مورد نمایه سازی قرار گرفته که بخشی از آن ها در قالب نرم افزار درآمده و در اختیار کاربران قرارگرفته اند و بخشی دیگر در آینده نزدیک در اختیار کاربران قرار خواهند گرفت، که عناوین آن ها به شرح ذیل می باشد :

1)   آثار و تألیفات علامه شهید آیت الله مرتضی مطهری (ره )
در دهه 70 تعداد 90 جلد از کتاب این علامه فرزانه ( که تا آن هنگام چاپ و منتشر شده بود ) به شیوه موضوعی نمایه سازی شد و در قالب یک نرم افزار چند رسانه ای به نام " مطهر " بارها تکثیر و توزیع گردید .
علاوه بر توزیع رایگان آن (بیش صد هزار مورد )  در نرم افزار تحت داس ، در حدود یکصد هزار نسخه در نرم افزار تحت ویندوز تکثیر و توزیع شد که متقاضیان در داخل و خارج كشور از معارف ديني اين عالم بي بديل شيعي بهره مند شدند.
شايان ذكر است که حضرت امام خمینی (قدس سره ) توصیه و تاکید فراوانی بر استفاده علمي و فكري از آثار اين شهيد والا مقام داشته و آثارش را كلا تاييد نمودند.

2)  آثار علامه فرزانه آیت الله حسن زاده آملی (حفظه الله تعالی )

نمایه یش از چهل اثر ماندگار این عالم فرزانه ( اعم از کتاب ، رساله و مقاله ) مورد نمایه سازی قرار گرفت و بعد ها در قالب نرم افزاری چند رسانه ای به نام " نجم " که حاوی متن منابع ، نمایه ها ، سخنرانی ها و تصاویر وی بود تکثیر و بین مشتاقان آن والامقام توزیع شد.و لیکن این نرم افزار نیز ( هم از جهت برنامه نویسی و هم از جهت تکمیل نمایه سازی منابع و افزودن متون الکترونیکی آثار ) نیاز به بازنگری و تجدید نظر جدی دارد ، تا نرم افزاری در شأن و مقام آن علامه فرزانه تولید و توزیع گردد.

3) نمایه مجلات و نشریات کشور 
حدود 30 عنوان روزنامه ( اعم از روزنامه های معمولی، ویژه نامه ها و پیوست ها ) که عموما فارسی و تنها یک مورد عربی بود و حدود 8 9 عنوان مجلات ( اعم از هفته نامه ها ، ماهنامه ها و فصل نامه ها ) که عموما فارسی و تنها سه مورد عربی بود ، برای نخستین بار توسط محققان مرکز نمایه سازی گردیدند . روزنامه ها ازآغاز سال 1367 تا آخر سال 1375 به مدت 9 سال و مجلات معمولا از شماره های نخستین تا آخرین شماره آخرین ماه سال 1375 در برنامه " نمایه " قرار گرفتند .  
لازم به یادآوری است که مجموع نمایه های مجلات و روزنامه ها در قالب یک نرم افزار تحت داس به نام " نمایه مطبوعات " تکثیر و توزیع گردید و مورد استفاده اقشار مختلف دانش پژوهان و فرهنگیان کشور قرار گرفت ، ولیکن مع الاسف  در آخر سال 1375 نمایه سازی آن ها تعطیل و کارهای ارتقای نرم افزاری نیز به فراموشی سپرده شد و مسئولان وقت اجازه هزینه ارتقای و تبدیل برنامه تحت داس به برنامه تحت ویندوز را ندادند و نتیجتا این برنامه با این همه اطلاعات ، از رده خارج گردید .

4) آثار خطیب توانا حجت الاسلام و المسلمین فلسفی (ره)
تعداد 13 جلد از کتاب های آن مرحوم  نمایه سازی شده و در قالب یک برنامه نرم افزاری به نام " خطیب " تکثیر و توزیع گردید و به طور نسبی مورد استقبال کاربران قرارگرفت . این برنامه نیز هم از جهت نمایه سازی و افزودن متن الکترونیکی و هم از جهت ارتقای نرم افزاری نیاز به بازنگری و تکمیل دارد .

5) نمایه منابع اصول فقه 
پس از آن که اصطلاح نامه ها در مرکز تدوین و تهیه گردید، نمایه سازی مرکز به سمت و سوی منابع تخصصی علوم اسلامی گرایش پیدا کرد و در آغاز، منابع اصول فقه (اعم از منابع شیعه و اهل سنت) مورد نمایه سازی قرار گرفتند . نمایه منابع اصول فقه به انگیزه برنامه رایانه ای " اصطلاح نامه اصول فقه " که بعدها به " پایگاه تخصصی اصول فقه " تغییر نام یافت ، آغاز و با راه کارهای جدید ادامه یافت .
در واقع ، مراحل مطالعاتى پروژه پايگاه تخصصى اصول فقه در سال 1381 كليد خورد و در سال 1385 به پايان رسيد و علاوه بر تدوین اصطلاح نامه و فرهنگ نامه اصول فقه ، تعداد 43 عنوان از منابع معتبر اصول فقه در 100 جلد نمايه گردید .

6) نمایه منابع علوم قرآن
در سال 1386 کار نمایه سازی " علوم قرآنی " با تغییر و تحول برخی از رویکردها و همت محققان نمایه ساز آغاز گردید.
تعداد 56  جلد از منابع مهم علوم قرآني به روش همارا نمایه سازی شده و در قالب نرم افزاری با عنوان " پایگاه تخصصی علوم قرآنی " همراه با اطلاعات متعدد و متنوع علوم قرآنی در ماه مبارک رمضان سال 1432 مطابق با مرداد 1390 هجری شمسی در نمایشگاه بین المللی قرآن رونمایی و توزیع گردید.
لازم به ذکر است که از داده های این پایگاه، نرم افزاری به نام " التمهید " نیز تولید و عرضه شده است که حاوی نمایه های مجموعه 10 جلدی " التمهید فی علوم القرآن " تألیف علامه محمد هادی معرفت می باشد. 

7) نمایه منابع کلام اسلامي
كلام اسلامي ، يكي از رشته هاي جذاب علوم اسلامي بوده و در جوامع ديني دارای طرفداران فراواني مي باشد و براي ارتقاي علمي و فكري مسلمانان نقش بارزي را ايفا مي كند .
بدين جهت تصميم گرفته شد اين رشته نيز همانند اصول فقه و علوم قرآني مورد نمايه سازي قرار گيرد. 

تعداد یکصد جلد از منابع علم کلام ( اعم از کتب شیعی و سنی ) به همراه قریب به چهل جلد از آثار علامه شهید مطهری به روش همارا نمایه شدند که در آینده نزدیک در قالب نرم افزاری با عنوان " پایگاه تخصصی کلام اسلامی " همراه با اطلاعات فراوان و متنوع کلام اسلامی منتشر می گردد.
انشاء الله منابع اخلاق اسلامی در سال آینده همانند منابع کلام اسلامی و علوم قرآنی نمایه سازی خواهند شد.

دیدگاه‌ها  

 
#1 سیده زهرا طباطبایی 1395-08-25 11:12
با سلام و احترام،
اینجانب زهرا طباطبایی کارشناسی علم اطلاعات و دانش شناسی از دانشگاه تهران و کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی از دانشگاه قم و کارشناسی حقوق از دانشگاه ساوه علاقه مند هستم که در امور نمایه سازی کتاب در خدمت آن انتشاراتی محترم باشم.
قابل یادآوری است که نمایه راه ورود و دست‏یابی به اطلاعات درون کتاب و از ساده ترین، کارآمدترین و ضروری‌ترین ابزارهای اطلاعاتی است. نمایه پایان کتاب یکی از مهمترین معیارها و ملاک‏های ارزیابی و انتخاب کتاب توسط کتابداران و کاربران است؛ و حتی در انتخاب کتاب فصل و کتاب سال هم بسیار مورد توجه قرار می‏گیرد.
به اطلاع می‏رساند که برای شروع به کار، نخستین کتابی که نمایه سازی می نمایم اگر زیر صد صفحه باشد رایگان انجام می شود و اگر بیش از صد صفحه باشد پنجاه درصد تخفیف در حق الزحمه آن داده می شود.
پیشاپیش از توجه و همکاری شما سپاسگزاری می شود.
نقل قول
 

+ نظر جدید

تصویر امنیتی کد جدید