فصل اول: کلیات

تاریخچه

تأسیس ایــن مرکز، حاصل تجربــه بیست سال تلاش مستمــر دفتر تبلیغــات اسلامی در عرصــه‏ اطلاع‌رسانی دینـی است. در این مدت، معاونت پژوهشی دفتر فعالیت‏های متعددی را در عرصه مدیریت اطلاعات و فناوری ‏اطلاعات و ارتباطات ( ICT) سامان داد که تأسیس پایگاه‏های بلاغ و شارح، تولید نرم‌افزارهای مختلف، تدوین اصطلاح‌نامه‏های علوم اسلامی، فرهنگ‏های مستند علوم، طراحی کتابخانه دیجیتالی اسلامی از آن جمله است. از سوی دیگر، ضرورت یک مرکز تخصصی برای مدیریت اطلاعات و مدارک علمی اسلامی احساس می‏شد، که در ساختار جدید دفتر، این مرکز عهده‌ دار انجام چنین مسئولیت ‏خطیری گردیده است. گفتنی است که اصطلاح نامه علوم اسلامی برای اولین بار به همت فضلای توان‌مند حوزه و زیر نظر اساتید برجسته‏ حوزه و دانشگاه در واحد اصطلاح‏نامه مورد پژوهش قرار گرفت و تایید سازمان یونسکو را به دنبال داشت. مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی حاصل ادغام معاونت اطلاع رسانی سابق - وابسته به معاونت پژوهشی دفتر که عهده دار تحقیق و مطالعه و پیاده سازی اطلاع رسانی دینی و مدیریت اطلاعات اسلامی در بستر فن آوری های نوین اطلاعاتی بود – و واحد اصطلاح نامه علوم اسلامی – وابسته به معاونت پژوهشی دفتر که در زمینه تولید ابزارهای استاندارد مدیریت بهینه اطلاعات و مدارک اسلامی از جمله اصطلاح نامه ها و فرهنگ نامه ها و بومی سازی استانداردهای بین المللی در حوزه اطلاعات و مدارک علمی اسلامی فعالیت می کرد - می باشد. این مرکز در مهرماه سال ۱۳۸۴ به طور رسمی فعالیت خود را آغاز نموده و با توجه به پتانسیل و ظرفیت های بالای خود توانسته در طی زمان کوتاه فعالیت های خود، دستاوردهای چشمگیری را در زمینه مدیریت اطلاعات اسلامی داشته باشد.


اهداف

۱) تدوین و تکمیل اصطلاح‏نامه‏های علوم اسلامی وفرهنگ‏های مستند علوم به عنوان چهارچوب وپایه اساسی اطلاع‌رسانی نوین دینی ؛
۲) بازشناسی منابع و مدارک اسلامی و حوزه‏های وابسته (مکتوب، صوتی، تصویری و...) و معرفی‏آنها در قالب‏های علمی و استاندارد ؛
۳) سامان‌دهی و طبقه‏بندی اطلاعات دینی و تولید محتوای قابل عرضه در عرصه فناوری اطلاعات‏و ارتباطات؛
۴) شناسایی جدیدترین استانداردهای علمی و فنون اطلاع‌رسانی و به کارگیری آنها در عرصه اطلاع‏رسانی دین‌پژوهی.


وظایف کلی مرکز

۱) مطالعه و پژوهش پیرامون نحوه تهیه و فراهم آوری اطلاعات و مدارک اسلامی؛
۲) مطالعه و پژوهش پیرامون روش های سازماندهی و طبقه بندی اطلاعات و مدارک و چگونگی به کارگیری آنها در حوزه علوم اسلامی
۳) مطالعه و پژوهش پیرامون روش های اشاعه اطلاعات و مدارک اسلامی با استفاده از فن آوری های مناسب و خدمات کتابخانه ای؛
۴) تدوین خط مشی واحد در زمینه مدیریت اطلاعات اسلامی و مدیریت دانش در مراکز اطلاع رسانی اسلامی ؛
۵) طراحی و ایجاد پایگاه های اطلاعاتی پیوسته و ناپیوسته در حوزه علوم اسلامی؛
۶) فراهم نمودن امکانات مناسب مبادله اطلاعات و مدارک اسلامی برای مراکز اطلاع رسانی اسلامی؛
۷) تهیه و تدوین منابع مرجع مورد استفاده در مدیریت اطلاعات اسلامی نظیر: اصطلاح نامه ها، فرهنگ نامه ها و .....؛
۸) تهیه و انتشار الکترونیکی منابع هسته اسلامی؛
۹) نیاز سنجی اطلاعاتی پژوهشگران حوزه علوم اسلامی و تامین نیازهای اطلاعاتی آنها؛
۱۰) طراحی و ایجاد کتابخانه دیجیتالی؛
۱۱) طراحی و ایجاد نظام های ذخیره و بازیابی اطلاعات دانش – مدار؛
۱۲) فراهم آوردن امکاناتی برای تسهیل و تسریع دسترسی به اطلاعات اسلامی؛
۱۳) حمایت از پژوهش و توسعه با فراهم آوری امکان شناسایی و گزینش اطلاعات مفید مورد نیاز حوزه علوم اسلامی؛
۱۴) حمایت و پشتیبانی پایگاه های اطلاعاتی ایجاد شده توسط واحدهای تابعه مرکز؛
۱۵) طراحی، ایجاد، توسعه و پشتیبانی سایت های اینترنتی و شبکه­ های اطلاع رسانی اسلامی.

فصل دوم: مدیریت ها و بخش ها

همان طور که پیشتر اشاره شد، وظیفه اصلی مراکز اطلاعات و مدارک ، فراهم آوری، سازمان دهی و اشاعه اطلاعات و دانش تخصصی برای متخصصان و محققان (و یا به طور کلی مدیریت اطلاعات تخصصی) است. همان طور که در ساختار مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی مشاهده می گردد "مدیریت سامان دهی اطلاعات" وظیفه سازمان دهی اطلاعات. و "مدیریت نظام­های اطلاعاتی" عهده دار اشاعه اطلاعات می باشد. بدین ترتیب جای بخشی برای فراهم آوری اطلاعات در ساختار تشکیلاتی مرکز خالی است. این امر به این دلیل است که هدف اصلی تاسیس مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی ایفای نقش ستادی برای سایر مراکز اطلاع رسانی تخصصی اسلامی است. بنابراین این مرکز فراهم آوری و تولید اطلاعات دینی را در زمره وظایف اصلی خود در نظر نگرفته است. با این وجود وظیفه فرعی مرکز رفع خلاء های موجود در زمینه اطلاع رسانی اسلامی می باشد. به منظور تحقق این امر در مواردی فراهم آوری و تولید اطلاعات اسلامی برای طراحی و ایجاد پایگاه های اطلاعاتی ضروری است که هر دو مدیریت اصلی مرکز متولی این امر خواهند بود.


۱/ مدیریت سامان دهی اطلاعات

وظایف کلی "مدیریت ساماندهی اطلاعات"
۱) مطالعه و بررسی نظامهای استاندارد سازماندهی اطلاعات و چگونگی استفاده از آنها برای مرکز
۲) طراحی و مدلسازی نظام های سازماندهی اطلاعات و مدارک اسلامی هماهنگ با استانداردهای بین المللی و ارائه آن به سایر مراکز اطلاع رسانی اسلامی
۳) تحلیل محتوا، سازماندهی نظام مند و باز نمون محتوای مدارک اسلامی مرکز با استفاده از نظامهای سازماندهی استاندارد
۴) تولید و ارائه زبان ساختار مند و استاندارد در زمینه علوم اسلامی به منظور ایجاد نظام هماهنگ تبادل اطلاعات
۵) نمایش ساختارمند علوم اسلامی به صورت درختواره به منظور باز نمون جایگاه هر موضوع در حوزه علوم اسلامی
۶) تهیه و تدوین منابع مرجع مورد نیاز برای سازماندهی اطلاعات و مدارک اسلامی به صورت چاپی و الکترونیکی
۷) تهیه و تدوین خط مشی واحد برای سازماندهی اطلاعات و مدارک اسلامی و ارائه آن به مراکز اطلاع رسانی اسلامی
۸) نظارت بر امر سازماندهی منابع اطلاعاتی کتابخانه ها و پایگاه های اطلاعاتی مرکز
۹) نظارت بر طرح های استفاده از خدمات برون سپاری کتابخانه ها و پایگاه های اطلاعاتی مرکز در زمینه سازماندهی اطلاعات و مدارک اسلامی
۱۰) پشتیبانی پایگاههای اطلاعاتی پیوسته و ناپیوسته ، کتابخانه دیجیتالی و ....مرکز
۱۱) ایجاد و ارائه زبان منطقی ساختار یافته برای نظامهای ذخیره و بازیابی اطلاعات
۱۲) ایجاد امکانات و تمهیداتی برای هدایت محققان و حرفه مندان حوزه علوم اسلامی به سوی منابع اطلاعاتی مورد نیاز آنها
۱۳) مفهوم شناسی اصطلاحات حوزه علوم اسلامی با تدوین فرهنگ نامه ها و دیگر منابع واژه­ای بر مبنای علم اصطلاح شناسی و علم اطلاع رسانی

الف- گروه پژوهشى اصطلاح نامه علوم اسلامی


اصطلاح‏نامه، مجموعه‏ى اصطلاحات کنترل شده در یک حوزه معرفتى است که فهرستى از واژه‏هاى کلیدى و کاربردى آن حوزه را ارائه مى‏دهد و روابط سلسله مراتبى، ترادف و وابستگى بین مفاهیم را به نمایش مى‏گذارد و ازنظرساختارى، گنجینه‏ى واژگان کنترل شده و سازمان یافته از مباحث خاص دانش بشرى است.

۱) ضرورت
حجم انبوه اطلاعات اسلامی از یک طرف و گسترش روز افزون و محیر العقول آن از طرف دیگر ، ضرورت سازماندهی و بازیابی اطلاعات با ویژگی های سرعت ، دقت ، جامعیت و مانعیت را ایجاب می کند.
برای تحقق این منظور دو کار اساسی باید صورت گیرد :
۱/ سازماندهی بیرونی و پوسته اطلاعات ( منابع و مدارک )
۲/ سازماندهی درونی اطلاعات ( محتوای مدارک )
بهترین شیوه در بخش اول (سازماندهی منابع و مدارک) ، فهرست نویسی- اعم از مکتوب و دیجیتالی - و در بخش دوم ( سازماندهی محتوای مدارک) ، نمایه سازی و توضیح واژگان - در قالب ترمینولوژی ها ، فرهنگ نامه ها و دایرة المعارف ها – می باشد . این هر دو ، بدون استفاده از واژگان کنترل شده (اصطلاح نامه )از کارایی لازم برخوردار نخواهند بود. به عبارت دیگر ضرورت تشکیل گروه اصطلاح نامه به دو نکته اساسی بر می گردد :
نقش محوریت واژگان کنترل شده ( اصطلاح نامه ) در بخش سازماندهی مدارک و محتوا ؛ به طوری که بدون آن سازماندهی محتوا عملا با چالش جدی مواجه می شود زیرا به خاطر وجودسلایق متعدد نمایه سازان در امر انتخاب کلید واژگان ، در مقام عمل به همان مشکل تشتت و ناهماهنگی میان اطلاعات عرضه شده دچار خواهیم گشت .
نقش اصطلاح نامه در طبقه بندی دانش های اسلامی ؛ اهمیت اصطلاح نامه تنها در بخش مدیریت واژگان جهت استفاده نمایه سازان خلاصه نمی شود زیرا یکی از فوائد اساسی آن طبقه بندی یک دانش از طریق نشان دادن نظام واره گی آن دانش جهت احاطه کلی و اجمالی و به تبع آن میزان استقلال و عدم استقلال یک حوزه از دانش اسلامی از طریق انعکاس تعداد وابستگی های اساسی در آن حوزه است.

۲) اهداف
مدیریت اطلاعات اسلامی از طریق ایجاد ساز و کار واحد در امر ذخیره و باز یابی اطلاعات اسلامی
بسترسازی جهت گسترش تولید علم و سرعت در نوآوری
طراحى نظامی براى نشان دادن روابط منطقى میان مفاهیم اصطلاحات در دانشى معین
ترسیم ساختار کلى و مجموعى از دانشی معین؛
یکسان سازى مدخل‏هاى نظام ذخیره وبازیابى اطلاعات از طریق تهیه‏ى واژگانى استاندارد براى حوزه‏ى موضوعى خاص؛
تهیه‏ى نظام ارجاعات بین اصطلاحات مترادف و شبه مترادف براى کاربرد اصطلاح واحد ؛
تهیه‏ى راهنما براى محققان، نمایه‏سازان و استفاده کنندگان، جهت انتخاب اصطلاح صحیح براى موضوع مورد جست‏وجو.

۳ ) سیاست ها
رعایت استانداردهای بین المللی همراه با بومی سازی؛
تعامل با مراکز پژوهشی و موسسات مشابه
استفاده از تجارب مراکز مشابه ؛
پیروی از سیاست های کلان پژوهشی دفتر تبلیغات اسلامی.
جلوگیری از کارهای موازی و تکرار مکررات
ترویج فرهنگ استفاده از اصطلاح نامه های استاندارد در حوزه علوم اسلامی

۴) وظایف
تدوین اصطلاح نامه در هر یک از حوزه های علوم اسلامی و دانش های وابسته
تدوین اصطلاح نامه جامع علوم اسلامی
باز خوانی اصطلاح نامه های تدوین شده و رصد اصطلاحات جدید
پشتیبانی علمی - راهبردی از مراکز استفاده کننده از اصطلاح نامه های علوم اسلامی
برگزاری کارگاه های آموزشی اصطلاح نامه نویسی برای محققان همکار و طلاب علاقمند
برگزاری همایش های علمی در موضوعات مرتبط با اصطلاح نامه های علوم اسلامی


ب- گروه پژوهشى فرهنگ نامه علوم اسلامی

۱) ضرورت
مخاطبان علوم و معارف اسلامی دارای اهداف ، معلومات و توان ذهنی یکسانی نیستند ؛ افراد مجتهد و صاحبنظر ، طلاب و دانشجویانی که در ابتدای راه تحقیق و پژوهش هستند و سایر اقشار جامعه که با زبان علمی و تخصصی علوم اسلامی آشنایی چندانی ندارند ، طیف های مختلفی را تشکیل می دهند که شایسته است به تناسب فهم و توان و فرصت هر یک از آنان ، امکاناتی را برنامه ریزی کرد.
برای آن دسته از مخاطبان که خواهان دریافت اطلاعات اساسی و زبده پیرامون یک موضوع ( یا اصطلاح ) خاص به زبان ساده همراه با آراء و اقوال متخصصان برجسته آن علم و با صرف زمان کوتاه ، بهترین شیوه برای پاسخ به نیاز این دسته از مخاطبان - که از نظر کمٌی در اکثریت نیز قرار دارند – عرضه اطلاعات از طریق "فرهنگ نامه" می باشد.
مراد از " فرهنگ نامه علوم اسلامی " ، منبع مرجعی است شامل آگاهی های مفید ، مختصر و مستند از اصطلاحات مورد استفاده در هر یک از رشته های علوم اسلامی در قالب مقاله ( عمدتا کوتاه ) بر اساس نظم اصطلاح نامه علوم اسلامی و با بهره گیری از سیستم ارجاع . فرهنگ نامه ، حلقه واسطی است میان اصطلاح نامه و منابع اصلی و مفصل در هر حوزه علمی که فهم اصطلاح مورد نظر را برای مخاطبان آسان کرده و وی را در دستیابی به اطلاعات مورد نیاز یاری می دهد.
در بسیاری از موارد نیاز مخاطبان و جویندگان معارف اسلامی با مراجعه به فرهنگ نامه برآورده می شود و فقدان این شیوه اطلاع رسانی باعث از دست دادن عده کثیری از مخاطبان و طالبان علوم اسلامی می گردد.


۲) اهداف
دسترسی آسان مخاطبان به اطلاعات زبده ، اساسی و مستند در باره هر یک از اصطلاحات علوم اسلامی ؛
عرضه معارف اسلامی به زبان متعارف و غیر تخصصی به منظور پوشش دادن به نیاز بخش های وسیع تری از جویندگان علوم اسلامی ؛
ترویج فرهنگ استفاده از واژگان کنترل شده و ساختارمند در ذخیره و بازیابی اطلاعات ؛
ترویج فرهنگ نامه نویسی در حوزه های علوم اسلامی ؛
فراهم آوردن زمینه رشد و ارتقای دانش و توانایی محققان در زمینه فرهنگ نامه نویسی ؛
کمک به جهانی سازی معارف اسلامی از طریق فرهنگ نامه های چندزبانه.

۳) سیاست ها
رعایت استانداردهای بین المللی همراه با بومی سازی ؛
تعامل با سایر مراکز پژوهشی ؛
استفاده از تجارب مراکز مشابه ؛
پیروی از سیاست های کلان پژوهشی دفتر تبلیغات اسلامی.

۴) وظایف
تدوین فرهنگ نامه جامع علوم اسلامی ؛
اجرا و نظارت بر طرح های پژوهشی در حوزه فرهنگ نامه های تخصصی علوم اسلامی ؛
اجرا و نظارت بر طرح های پژوهشی در زمینه مستندات اعلام و مشاهیر و تنالگان مرتبط با علوم اسلامی ؛
تدوین مقالات بر اساس واژگان کنترل شده و ساختارمند ؛
استفاده از ظرفیت های علمی سایر مراکز پژوهشی در تدوین فرهنگ نامه ها ؛
عرضه معارف اسلامی به زبان های رایج بین المللی در قالب فرهنگ نامه ؛
بهره گیری از آخرین دستاوردهای علمی از جهت شکلی ( ضوابط فرهنگ نامه نویسی ) و محتوایی ) آخرین نظریه های ارائه شده در حوزه علوم اسلامی و دانش های وابسته ) ؛
بازنگری مستمر و روزآمد کردن مطالب فرهنگ نامه ؛
برگزاری همایش با هدف نقد و بررسی فرهنگ نامه های موجود و شیوه های نوآوری در این حوزه ؛
برگزاری کارگاه های آموزشی فرهنگ نامه نویسی برای محققان همکار و طلاب علاقمند.


پ - گروه پژوهشى نمایه سازى

۱) ضرورت
تهیه و تولید علم در عصر حاضر و نشر و اشاعه آن به شیوه های مختلف ، سرعت فزاینده‏اى بخود گرفته و به مرحله انفجار اطلاعات نزدیک مى‏گردد. از این رو متخصصان علم اطلاع رسانى در سال‏هاى اخیر به فکر کنترل و سازماندهى آن برآمده و راه‏ها و شیوه‏هاى گوناگونى را در معرض تجربه قرار دادند. در این راستا شیوه نمایه سازى موضوعى اطلاعات، راهکار مناسب و سودمندى است که نهادهاى علمى و اطلاع رسانى مهمى نیز در کشورهاى پیشرفته و در حال پیشرفت جهان به آن قدام کرده‏اند.
متأسفانه در جوامع علمى اسلامى جز در مواردی اندک ، از این شیوه نوین اطلاع رسانی استفاده بهینه‏اى به عمل نیامده است و بدین جهت بر مراکزى همچون مرکزاطلاعات و مدارک اسلامى لازم است براى تحقق این امر و سازماندهى اطلاعات علوم و معارف اسلامى بر اساس« نمایه سازى موضوعى » اقدام جدى به عمل آورند.
با توجه به این که تاکنون مرکز فوق الذکر در زمینه تدوین «اصطلاح نامه» در رشته‏هاى مختلف علوم اسلامى فعالیت‏هاى مقبولى انجام داده و محصولات نوینى را منتشر و در واقع یکی از زیر ساخت های مهم نمایه سازی علوم اسلامی را فراهم کرده است ، تشکیل یک گروه پژوهشى به منظور نمایه سازى موضوعى علوم و معارف اسلامى بر اساس اصطلاح نامه علوم اسلامى، از ضروریات کارى این مرکز به شمار مى‏آید.


۲) هدف ها
آسان سازى دستیابى به محتواى منابع اسلامى به صورت موضوعى
عرضه نظام مند اطلاعات اسلامی
ترویج استفاده همگانى از نمایه سازى در میان پژوهشگران و مراکز پژوهشى علمى و اسلامى
بستر سازی جهت تبعیت همه مراکز پژوهشی دینی از الگوی واحد در امر نمایه سازی
حفظ و پاسداری از علوم اسلامی و رفع مهجوریت از آن ها

۳) سیاست ها
رعایت استانداردهاى بین المللى همراه با بومی سازی
همگامى با پیشرفت جهانى در عرضه اطلاعات به سبک نوین اطلاع رسانى
اصطلاح نامه محورى
لحاظ نظام « رایانه مبنا (Computer based )» در تمام مراحل نمایه سازى و بازیابى اطلاعات
کمک ‏هاى راهبردى به مؤسسات و مراکز پژوهشى در استفاده بهینه از نمایه سازى در سازماندهى اطلاعات
استفاده از تجارب و تخصص مراکز مشابه
پیروی از سیاست های کلان دفتر تبلیغات اسلامی ، در امور پژوهشی و اطلاع رسانی

۴) وظایف
مطالعه و پژوهش پیرامون نظام‏هاى نمایه سازى و بکارگیرى آن ها
شناسایى و یا طراحى نظام‏هاى جدید نمایه سازى ماشینى
تدوین خط مشى واحد براى نمایه سازى ، بر اساس استانداردهاى بین المللى
اجرا و نظارت بر پروژه های نمایه سازی منابع اسلامی
مشاوره و همکارى با مؤسسات و مراکز تحقیقاتى و اطلاع رسانى در ارائه کمک هاى راهبردى
برگزاری نشست ها و کارگاه های علمی به منظور ترویج فرهنگ نمایه سازی


ت - گروه پژوهشى فهرست نویسی

۱) ضرورت
تهیه و تولید علم در عصر حاضر با بهره گیری از ابزارهای رایانه ای و الکترونیکی موجب افزایش روز افزون چاپ و نشر منابع مکتوب و الکترونیکی در جامعه شده و اطلاع رسانی دقیق و مفید از کتاب شناختی منابع را با مشکل و حتی با بحران روبرو نموده است . اگر در پنجاه سال پیش برای یافتن موضوعی می توانستیم با مراجعه به ۲۰ منبع مکتوب چاپی و یا خطی نیاز خویش را برآورده کنیم ، امروز برای یافتن همان موضوع ، ناگزیریم به منابع بی شمار چاپی و الکترونیکی و یا حتی خطی مراجعه کرده و اطلاعات خود را افزایش دهیم ولیکن برای دست یابی به چنین منابعی لازم است اطلاعات کتاب شناختی آن ها تهیه و به صورت آسان در دسترس همگان قرار گیرد.
متخصصان علم کتابداری و اطلاع رسانی برای پاسخ گویی به این نیاز ،اقدام به طراحی و تدوین قواعد، ستانداردها، و ابزراهای مختلفی در " سازماندهى دانش " نموده و سرانجام شیوه " فهرست نویسی " را راهکاری مناسب و سودمند تشخیص دادند و نهادهاى کتابداری و اطلاع رسانى مهمى در کشورهاى مختلف جهان در حال انجام آن هستند و دستاورد های مهمی به جامعه بشری تقدیم نمودند.
امّا در جوامع علمى اسلامى جز در مواردی اندک ، از این شیوه نوین اطلاع رسانی استفاده بهینه‏اى به عمل نیامده و یا بر اساس منطق اصطلاح نامه ( واژگان کنترل شده) نمی باشد . بدین جهت بر مرکزاطلاعات و مدارک اسلامى لازم است براى استخراج اطلاعات کتابشناختی منابع و مدارک اسلامی بر اساس اصطلاح نامه جامع علوم اسلامی گام های موثری برداشته که پیشنهاد " گروه پژوهشی فهرست نویسی " در راستای همین منظور می باشد .


۲) هدف ها
تسهیل و تسریع دسترسی به منابع دانش اسلامى
بومی سازی استانداردهای بین المللی در حوزه فهرستنویسی مطابق با انتشارات اسلامی
فرهنگ سازی استفاده از اصطلاح نامه در فرایند فهرستنویسی تحلیلی- موضوعی
تدوین خط مشی­های مرتبط با فهرستنویسی منابع اسلامی و معرفی ابزارهای مورد نیاز
بستر سازی جهت تبعیت همه مراکز پژوهشی از الگوی واحد فهرست نویسی
ارائه الگو در فهرستنویسی منابع الکترونیکی و اشیای دیجیتالی کتابخانه­های دیجیتالی
تسهیل ایجاد شبکه­های کتابشناختی میان مراکز اطلاع رسانی اسلامی
تسهیل ایجاد فهرست­ها و فهرستگان­­های مربوط به کتابخانه­ها و مراکز اطلاع رسانی اسلامی
فرهنگ سازی و تبیین اهمیت دانش فهرستنویسی به عنوان فرایندی برای توصیف جنبه­های ظاهری و محتوایی منابع اطلاعاتی
حفظ و پاسداری از علوم اسلامی و رفع مهجوریت از آن ها

۳) سیاست ها
رعایت استانداردهاى بین المللى همراه با بومی سازی
تشویق و کمک به مراکز اطلاع رسانی اسلامی برای پیوستن به شبکه­های کتابشناختی بین­المللی مانند OCLC برای معرفی و دسترس پذیر نمودن منابع اسلامی در سطح جهان
کمک ‏هاى راهبردى به مؤسسات و مراکز پژوهشى در استفاده بهینه از دانش فهرست نویسی
استفاده از تجارب و تخصص مراکز مشابه
ایجاد پایگاه­های کتابشناختی کاملا استاندارد به منظور ارائه الگو به مراکز اطلاع رسانی اسلامی
پیروی از سیاست های کلان دفتر تبلیغات اسلامی ، در امور کتابداری و اطلاع رسانی

۴)وظایف
مطالعه و پژوهش پیرامون استانداردها، قواعد، ابزارها، و فنون فهرست نویسی و بکارگیرى آن ها
شناسایى نظام‏هاى جدید فهرست نویسی
تشکیل کمیته­های تخصصی فهرستنویسی برای تحقق اهداف ذکر شده
آموزش طلاب و جذب متخصصان اطلاع رسانی برای انجام فرایند فهرستنویسی
اجرا و نظارت بر پروژه های فهرست نویسی مراکز اطلاع رسانی اسلامی
ارائه خدمات مشاوره و کارشناسی به مؤسسات و مراکز تحقیقاتى و اطلاع رسانى اسلامی
برگزاری نشست ها و کارگاه های علمی برای ارتقای سطح آگاهی متخصصان سازماندهی اطلاعات شاغل در مراکز اطلاع رسانی اسلامی


۲/ مدیریت نظام های اطلاعاتی

وظایف:
ارائه، اشاعه و انتشار اطلاعات و مدارک منتشر شده در مرکز به صورت سنتی و دیجیتالی؛
تهیه و تدوین خط مشی واحد در مورد چگونگی ایجاد، طراحی و مدیریت نظام های اطلاعاتی اسلامی؛
تهیه، پشتیبانی و مدیریت سخت افزاری و نرم افزاری مرکز؛
پشتیبانی علمی و همکاری در روند فرایند مدیریت اطلاعات در کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی دفتر ؛
پشتیبانی علمی و همکاری با سایت های اینترنتی و شبکه های اطلاع رسانی معاونت پژوهش؛
مدیریت پروژه های فن آوری اطلاعات داخلی و برون سپاری مرکز؛
پشتیبانی، توسعه و ارائه تمهیداتی جهت اشاعه بهینه اطلاعات و مدارک اسلامی تولید شده به وسیله سایر مراکز اطلاع رسانی اسلامی؛
ارائه خدمات مشاوره ای و کارشناسی در زمینه استفاده از فن آوری اطلاعات و مدیریت اطلاعات به کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی دفتر و سایر مراکز اطلاع رسانی اسلامی؛
طراحی، ایجاد، توسعه، پشتیبانی و مدیریت نظام های اطلاعاتی مرکز؛
مطالعه و پژوهش بر روی چگونگی به کارگیری فن آوری های اطلاعاتی نوین در فرایند مدیریت اطلاعات مرکز و سایر مراکز اطلاع رسانی اسلامی.


الف- واحد کتابخانه دیجیتالی و پایگاه های اطلاعات

وظایف:
۱/ مطالعه، پژوهش و طراحی نظام ها، راهکارها، روندها و خط مشی های مرتبط با کتابخانه دیجیتالی مرکز ; ۲/طراحی و ایجاد پایگاه های اطلاعاتی پیوسته و ناپیوسته مورد نیاز محققان و پژوهشگران علوم اسلامی؛
۳/ایجاد ارتباط با پایگاه های اطلاعاتی اسلامی به منظور تبادل اطلاعات با آنها؛
۴/پشتیبانی علمی و همکاری با پایگاه های اطلاعاتی تولید شده توسط معاونت پژوهش؛
۵/نیاز سنجی اطلاعاتی محققان و پژوهشگران حوزه علوم اسلامی و تامین آنها با استفاده از پایگاه های اطلاعاتی ؛
۶/روز آمد کردن پایگاه های اطلاعاتی؛
۷/همکاری و مشارکت با واحدهای نشر الکترونیکی، سایت و شبکه،و کتابخانه ها؛
۸/برنامه ریزی و انجام اقدامات لازم برای فراهم آوری اطلاعات و مدارک مورد نیاز پایگاه های اطلاعاتی؛
۹/انجام سایر وظایف ارجاعی از طرف مدیریت نظام های اطلاعاتی؛
۱۰/بازتاب سیاست های پژوهشی و اطلاع رسانی معاونت پژوهش به کتابخانه های تابعه؛
۱۱/تدوین خط مشی های کلان مجموعه سازی، سازمان دهی و اشاعه اطلاعات برای کتابخانه های تابعه معاونت پژوهش متناسب با اهداف دفتر؛
۱۲/ارزیابی و نظارت بر عملکرد کتابخانه های تابعه معاونت پژوهش ؛
۱۳/ایجاد هماهنگی و طراحی نظام های همکاری بین کتابخانه های تابعه دفتر؛
۱۴/مطالعه و پژوهش در مورد روشهای اشاعه اطلاعات و مدارک اسلامی از طریق خدمات کتابخانه ای و با استفاده از فن آوری مناسب؛
۱۵/فراهم نمودن امکانات مناسب جهت تبادل اطلاعات و مدارک اسلامی ؛
۱۶/مطالعه، بررسی و انتخاب مواد مورد نیاز کتابخانه ؛
۱۷/ارائه خدمات مرجع حضوریDifferent kinds of Chat & Video Conference) و غیرحضوری(E-mail ؛
۱۸/اجرای برنامه امانت بین کتابخانه ای و اشتراک منابع میان کتابخانه ها ی دیجیتالی و پایگاه های اطلاعاتی مرتبط به صورت پیوسته ؛
۱۹/گردآوری، ذخیره ، سازمان دهی و اشاعه اطلاعات و دانش اسلامی به شکل دیجیتالی ؛
۲۰/کمک به انتقال مقرون به صرفه و کارآمد اطلاعات اسلامی به منظور صرفه جویی در هزینه و زمان پژوهشگران و محققان حوزه علوم اسلامی ؛
۲۱/دسترس پذیر ساختن منابع کمیاب و نایاب حوزه علوم اسلامی؛
۲۲/حفاظت از منابع آسیب پذیر (نسخ خطی و ....) و تبدیل آنها به شکل دیجیتالی؛
۲۳/تسهیل و تسریع دسترسی به اطلاعات اسلامی با استفاده از فن آوری اطلاعات ؛
۲۴/ایجاد امکانات بسیار قوی و وسیع جست و جو و مرور اطلاعات اسلامی ؛
۲۵/ارائه خدمات اطلاع رسانی دارای ارزش افزوده؛


ب- واحد سایت و شبکه

وظایف:
طراحی، راه اندازی، استمرار، حمایـت، روز آمد سازی و مدیریت سایت مرکز؛
طراحی و ایجاد سایر وب سایت ها و شبکه های مورد نیاز؛
پشتیبانی فنی وب سایت ها و شبکه های مرکز؛
همکاری با واحد پایگاه های اطلاعاتی و واحد کتابخانه دیجیتالی؛
تامین امنیت وب سایت ها و شبکه های مرکز؛
برقراری و ایجاد ارتباطات شبکه ای با سایر وب سایتها و شبکه های اطلاع رسانی اسلامی؛
مطالعه و پژوهش پیرامون پروتکل های شبکه ای؛


پ- واحد نشر الکترونیکی و بانک اطلاعاتی

فعالیت ها:

پشتیبانی کلیه نرم افزارهای پایگاه های اطلاعاتی فروخته شده توسط مرکز از جنبه های مختلف، نصب، نگهداری، رفع اشکال، آموزش ، تعمیرات نسخه و تدوین راهنماهای کاربران ؛
عرضه و فروش کلیه نرم افزارها، بانک ها و پایگاه های اطلاعاتی تولیدی مرکز؛
تبدیل منابع هسته و پژوهشی تولیدی دفتر به شکل دیجیتالی و عرضه آنها؛
تولید الکترونیکی منابع اطلاعاتی مورد نیاز محققان و پژوهشگران علوم اسلامی و عرضه آنها؛
همکاری با سایر مراکز تولید کننده اطلاعات و منابع علوم اسلامی با استفاده از فرایند نشر الکترونیکی؛
نیاز سنجی اطلاعاتی محققان و پژوهشگران حوزه علوم اسلامی و تامین آنها با استفاده از فرایند نشر الکترونیکی؛
مدیریت نشر الکترونیکی مرکز؛
تسهیل و تسریع د ر نشر نتایج حاصل از تحقیقات پژوهشگران علوم اسلامی به صورت الکترونیکی؛

بدین منظور بانک اطلاعات فعالیت می کند وبا استفاده از سیستم های رایانه ای و مهم ترین و جامع ترین نرم افزارهای علمی و اطلاع رسانی ، هر روز پذیرای خیل عظیمی از دانش پژوهان و محققان و سایر فرهنگیان جامعه است. در این بخش دستگاه ها ونرم افزارها به دسته های تخصصی تقسیم بندی شده و هر بخش آن را یکی از متخصصان و مجربان همان رشته اطلاع رسانی می نماید.

بخش های مهم این قسمت ، عبارتند از :
- قرآن، تفاسیر و علوم قرآنی ؛
- شرح حال ، تاریخ و سیره ؛
- احادیث و روایات اسلامی ؛
- فقه و اصول فقه ؛
- کلام ، فلسفه ، منطق و عرفان ؛
- مجموعه آثار بزرگان ؛
- ادبیات و لغت نامه ها ؛
- کتابشناسى ؛
- مطبوعات و نشریات؛


ت- واحد پشتیبانی فنی

فعالیت ها:
مطالعه و پژوهش در مورد چگونگی استفاده از تجهیزات کامپیوتری در اطلاع رسانی؛
طراحی و اجرای سیستم های مکانیزه استاندارد برای خدمات اطلاع رسانی در جهان اسلام؛
طراحی، ایجاد، مستند سازی، پشتیبانی و بهبود سیستم های مکانیزه برای انجام عملیات مرکز؛
نظارت بر امر خرید و فروش سخت افزار و نرم افزارهای مورد نیاز مرکز؛
ایجاد بانک نرم افزارهای مورد نیاز مرکز و ارائه خدمات به سایر مدیریت ها و واحدها در این زمینه؛
مشارکت با سایر مدیریت ها و واحدها در زمینه طراحی و ایجاد پایگاه های اطلاعاتی و نرم افزارهای کاربردی در زمینه اطلاع رسانی؛
انجام عملیات نگهداری و تعمیرات جزئی کلیه تجهیزات کامپیوتری و پیگری انجام سایر تعمیرات آنها در خارج از مرکز؛
تعریف و مدیریت سطوح دسترسی و امنیت اطلاعات؛
همکاری و نظارت پروژه های سخت افزاری و نرم افزاری مرکز با استفاده از خدمات برون سپاری؛
ارائه خدمات کارشناسی و مشاوره ای در زمینه سخت افزار و نرم افزارهای کامپیوتری به سایر بخش های مرکز؛

۳/ بخش کارشناسی

الف. ماهیت
بخش کارشناسی مرکز، گروهی است متشکل از کارشناسان و متخصصان علوم اطلاع رسانی و فن آوری اطلاعات، که به منظور تحقیق و پژوهش، برنامه ریزی، تهیه و تدوین طرح های مورد نیاز مرکز، نظارت و پشتیبانی امور مربوط به مدیریت اطلاعات و مدیریت فن آوری اطلاعات فعالیت می کند.

ب. وظایف
مطالعه و برنامه ریزی در حوزه هدف های مرکز؛
بررسی و ارزیابی پروژه ها و طرح های مدیریت های مرکز؛
نظارت و هماهنگی در اجرای طرح های مصوب مدیریت های مرکز؛
هدایت و ارائه خدمات کارشناسی و مشاوره ای و تامین نیازهای اطلاعاتی مدیریت های مرکز ؛
سیاست گذاری و برنامه ریزی برای انجام بهینه سازمان دهی اطلاعات؛
طراحی نظام های اطلاعاتی اعم از نظام های ذخیره و بازیابی اطلاعات، تولید اطلاعات، سازمان دهی و تحلیل اطلاعات مورد نیاز مرکز؛
تحقیق و مطالعه در نحوه تهیه اطلاعات و مدارک اسلامی مورد نیاز مرکز، تولید شده داخل و خارج از کشور ؛
نیاز سنجی و مدل سازی نیازهای اطلاعاتی مرکز و اقدام به رفع آن نیازها از طریق طراحی و ایجاد نظام های اطلاعاتی و خدماتی مناسب؛
مطالعه و پژوهش پیرامون روش های استاندارد و علمی مدیریت اطلاعات و نظارت بر اجرای صحیح آن در مدیریت های مرکز؛
اعمال مدیریت دانش در مرکز؛
بررسی دیدگاه ها و سنجش افکار مخاطبان خدمات مرکز و ارائه آن به مدیریت مرکز؛
شناسایی و ایجاد ارتباط مداوم با مراکز اطلاع رسانی اسلامی و حوزه های وابسته در داخل و خارج از کشور؛
اتخاذ تدابیر لازم برای حصول اطمینان از روز آمد بودن روش های اطلاع رسانی و فن آوری اطلاعات مورد استفاده مرکز؛
برنامه ریزی، سامان دهی و حمایت از تشکیل و ایجاد کارگاه ها، کلاس ها، همایش ها و نمایشگاه های تخصصی در حوزه اطلاع رسانی اسلامی ؛
نیاز سنجی آموزشی و برگزاری دوره های آموزشی میان مدت و کوتاه مدت برای ارتقای سطح آگاهی و دانش کارکنان مرکز؛
ارائه خدمات" اشاعه گزینشی اطلاعات "(SDI)؛
ارائه خدمات" آگاهی رسانی جاری"( CAS)؛
ارتباط دائم یا محدود با متخصصان و کارشناسان، مراکز تخصصی حوزه اطلاع رسانی و فن آوری اطلاعات مطابق با نیازهای مرکز؛
همکاری ویژه با واحدپایگاه های اطلاعاتی،واحد سایت و شبکه وکتابخانه دیجیتالی مرکز؛
شناسایی شبکه های ملی، منطقه ای و بین المللی حوزه علوم اسلامی و مباحث وابسته و برقراری ارتباط با آنها؛
تهیه فهرستی از مراکز اطلاع رسانی و پژوهشی اسلامی جهت آگاهی و دسترسی به نتایج کارها و تحقیقات صورت گرفته در آن مراکز در سطح داخلی و بین المللی ؛
همکاری در تهیه و تنظیم مدارک و گزارش های مورد نیاز مدیریت های مرکز جهت طرح در مجامع داخلی و بین المللی؛
تهیه فیلم، اسلاید، عکس و ... از فعالیت های انجام شده در مرکز؛
برگزاری برنامه های هماهنگ، منسجم و برنامه ریزی شده جهت بازدید از مراکز مشابه، دعوت کارشناسان و بازدید مراکز دیگر از مرکز؛
ارزیابی فصلی عملکرد مرکز و مقایسه آن با گذشته و سایر مراکز ؛اطلاع رسانی
تنظیم گزارش عملکرد مرکز با اعمال شیوه ها و روش های جدید؛


۴/ بخش امور پژوهشی و اجرایی

وظایف:
دریافت طرح های تحقیقاتی و متون پژوهشی پیشنهادی و آماده سازی جهت ارائه به شورای پژوهشی؛
تنظیم قرارداد برای طرح های مصوب شورای پژوهشی و پی گیری آنها با همکاری مدیران مرکز مطابق برنامه زمانی پیش بینی شده؛
تنظیم پرونده پژوهشی برای طرح های در دست اجرا و ثبت و نگهداری (بایگانی) اطلاعات مربوط؛
اجرای آیین نامه های مصوب و انطباق طرح ها و فعالیت های پژوهشی با آیین نامه ها و مقررات پژوهشی؛
همکاری با مدیران مرکز در تدوین و تنظیم برنامه و بودجه پیشنهادی و انجام پی گیری های لازم تا تصویب و ابلاغ
برقراری ارتباط با محققان و مدیران پروژه های تحقیقاتی جهت پی گیری اجرای طرح های تحقیقاتی با هماهنگی مدیران مرکز؛
شرکت در جلسه های شورای پژوهشی به عنوان دبیر جلسه و تنظیم و نگهداری گزارش جلسه ها؛
نظارت بر انجام امور مربوط به تایپ، تکثیر، ویرایش و آماده سازی آثار برای نشر؛
ارائه خدمات اداری و مالی و نظارت بر امور اجرایی، پرسنلی و رفاهی مرکز؛
تهیه گزارش فصلی و سالانه از فعالیت های پژوهشی و اجرایی مرکز؛
اجرای سایر ماموریت های محوله از سوی مدیر مرکز در راستای طراحی ، برنامه ریزی و بهبود فعالیت های پژوهشی و اجرایی مرکز؛
جمع آوری اطلاعات و منابع مورد نیاز جهت اجرای طرح های پژوهشی با نظارت مدیران مرکز؛
پی گیری اجرای طرح های پژوهشی و تهیه گزارشات لازم در مورد پیشرفت طرح ها و ارائه گزارشات مورد نیاز؛
تهیه مقدمات تشکیل جلسات پژوهشی و اداری مرکز؛
جمع آوری و تکمیل مدارک و تشکیل پرونده تحقیقاتی برای محققان مرکز با همکاری و هماهنگی مدیران مرکز ؛
پی گیری امور چاپ و نشر آثار پژوهشی مرکز؛
انجام امور تشریفات و پذیرایی جلسات و مراسم که در مرکز برگزار می شود؛
همکاری با مدیران مرکز در انجام وظایف محوله.