لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران

گفتگو با حجت الاسلام یعقوب نژاد

مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی (زیر مجموعه معاونت پژوهشی دفتر تبلیغات اسلامی) با هدف مدیریت اطلاعات اسلامی و با پیشینه ای 20 ساله برای اولین بار در جهان اسلام موفق به تولید اصطلاح نامه های علوم اسلامی گردیده است .
برای اطلاع بیشتر از اهداف، برنامه ها و فعالیت های این مرکز مصاحبه ای با حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمدهادی یعقوب نژاد رئیس این مرکز صورت گرفته که در منظر نظر کاربران عزیز قرار می گیرد.
شاه بیکی _ مسئول اطلاع رسانی مرکز



گفتگو با حجت الاسلام یعقوب نژادسؤال :  در ابتدا از اینکه فرصتی در اختیار بنده قرار دادید تا سؤالاتی در مورد کلیات مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی و برنامه ها و اهداف و چشم انداز فراروی آن بپرسم بسیار سپاسگزارم.
لطفاً مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی را به طور مختصر معرفی نموده و توضیح دهید در حال حاضر چه مأموریتهایی بر عهده ی مرکز می باشد ؟
جواب : من هم از حضرتعالی به جهت ترتیب دادن چنین برنامه هایی تشکر می کنم و انشاءالله که این گفتگوها برای معرفی بهتر مرکز و فعالیتهایی که در این عرصه انجام می شود مؤثر واقع گردد .
مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی – با این عنوان – اولین بار است که در حوزه ی علوم اسلامی و اصولاً در کشور ما مطرح می شود . وظیفه ی اصلی این مرکز سازمان دهی و به طور دقیق تر سامان دهی اطلاعات و مدارک اسلامی با بهره گیری از استانداردها ، قواعد و اصول جهانی و همچنین ارائه ، عرضه و اشاعه ی این اطلاعات سامان یافته با استفاده از بسترهای جدید اطلاع رسانی است . در واقع این موضوع هدف اصلی و علت تأسیس  این مرکز است .

سؤال : از پاسخ شما این گونه برداشت می شود که وظیفه ی مرکز یک وظیفه ی درون دفتری نیست و با وجود اینکه مرکز ، درون دفتر تبلیغات تشکیل شده ولی رسالتی فرادفتری دارد ؛ نظر شما در این زمینه چیست ؟
جواب : رسالت مرکز ، فرادفتری است. همانطور که گفته شد وظیفه ی اصلی مرکز این است که اطلاعات و مدارک اسلامی را بررسی کرده ، آنها را سامان دهی و ارائه نماید . دفتر هم می تواند یکی از آن مرکز و مؤسساتی باشد که دارای اطلاعات و مدارک هستند. البته مدیریت اطلاعات دفتر تبلیغات در اولویت کاریمان قرار دارد اما رسالت ما فرا دفتری است.

سؤال : با توجه به اینکه کشور ما محور و کانون مباحث اسلامی و به خصوص شیعی قرار دارد ، در حال حاضر وضعیت مدیریت اطلاعات اسلامی را در کشور چگونه ارزیابی می کنید ؟
جواب : یکی از مشکلات عمده ای که در مقوله ی اطلاعات اسلامی وجود دارد و متأسفانه کمتر مورد توجه واقع شده بحث مدیریت اطلاعات اسلامی است . علی رغم اطلاعات ارزشمندی که در منابع و مدارک اسلامی وجود دارد ، نسبت به مدیریت آنها اقدام بنیادی و اساسی صورت نگرفته است . چون مدیریت اطلاعات به یک سری زیرساختهایی نیازمند است که تاکنون برای آنها اقدامی انجام نشده است . همچنین ممکن است به این علت باشد که اهمیت اصل مدیریت اطلاعات برای استفاده کنندگان منابع اسلامی و متولیان امور اطلاعات اسلامی خیلی روشن نبوده است . به همین دلیل است که در زمینه ی عهده دارشدن مدیریت اطلاعات اسلامی ، کار درستی که بتوان به آن اشاره کرد و آن را مدنظر قرار داد وجود ندارد و جای این موضوع خالی است .
اتفاقاً مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی ، خود را متولی این کار می داند و به همین جهت به کارهای جدیدی که در جهان اسلام سابقه نداشته ، مانند تدوین اصطلاح نامه های علوم اسلامی  پرداخته است ؛ چون اصطلاح نامه ها یکی از زیرساختهای اصلی هستند که می توانند در مدیریت اطلاعات تأثیرگذار باشند . اصطلاح نامه های علوم اسلامی برای اولین بار در این مرکز طراحی و تدوین شدند . تدوین اصطلاح نامه در بخشی از حوزه های علوم اسلامی تمام شده و در بخش های دیگر هم در حال انجام است . ما امیدواریم که با تدوین اصطلاح نامه ها بتوانیم نقش مؤثری در مدیریت اطلاعات اسلامی ایفا کنیم .

سؤال : در حال حاضر مراکز فعالی داریم که در زمینه جمع آوری و دسته بندی اطلاعات اسلامی فعالند و محصولات نرم افزاری فراوانی هم ارائه نموده اند که اتفاقا مورد استفاده مخاطبین هم قرار گرفته است . آیا ارزیابی حضرت عالی این است که هیچ کدام ازاین مراکز، نگاه جامع به مقوله مدیریت اطلاعات ندارند ؟ در این زمینه توضیح دهید .
جواب : مشکل امروز ما در دنیا این است که کارهای زیادی در انبوه سازی و انبار کردن اطلاعات انجام داده ایم ولی انبار کردن و جمع آوری اطلاعات انبوه در یک مجموعه ، مدیریت اطلاعات نیست .
ممکن است ما فایلهای فراوانی را از یک رشته ی علمی به صورت الکترونیکی جمع آوری کنیم اما مدیریت اطلاعات آن است که بتوانیم بر اطلاعات موجود در جای جای منابع تسلط پیدا کنیم ؛ اگر محقق ، استاد ، دانشجو ، طلبه یا حتی مرجع و مجتهدی بخواهد از یک موضوع آگاه شود ؛به راحتی برسد به اینکه آن موضوع در چه جایی از منابع اسلامیِ وجود دارد و بتواند به سهولت آنها را بدست آورد . این امر هنوز تحقق نیافته است .  
برای مدیریت اطلاعات در منابع و مدارک اسلامی حتماً باید برای آنها Index جامع موضوعی فراهم کنیم ، به این معنا که باید آنها را نمایه ی موضوعی کنیم . در حالی که در بسته های نرم افزاری که الان ارائه می شود نمایه ی موضوعی نیست و بیشتر بر اساس یک روش بسیار معمولی – که همان جستجوی لفظی است- کار می کنند ؛ جستجو یا مرور لفظی کمتر میتواند به محققان ، اساتید و دانشمندان حوزه ی دین کمک کند .بنابراین اطلاعات و مدارک باید نمایه سازی شود . نمایه هم باید بر اساس زبان کنترل شده باشد . زبان کنترل شده یا سرعنوان موضوعی ( Subject Heading ) است یا اصطلاح نامه (Thesaurus).
امروزه علمای علم اطلاع رسانی به این نتیجه رسیده اند که سرعنوانهای موضوعی فقط می توانند در رده بندیهای کتابخانه ای کارساز باشند .برای نمایه سازی موضوعی باید از اصطلاح نامه ها استفاده کنیم که یکی از مصادیق زبانهای کنترل شده است . هنگامی که ما منابعی را با استفاده از اصطلاح نامه نمایه سازی کردیم در واقع می توان گفت متن آن منابع را فهمیده ایم و آنچه را که فهمیدیم در قالب اصطلاحات اصطلاح نامه انتخاب کردیم ؛ لذا این اصطلاحات وقتی در یک سیستم یا شبکه ی نرم افزاری قرار می گیرد یا به صورت لوح فشرده ارائه می شود دقیقاً جای خودش را باز می کند . محقققی که به اینها مراجعه می کند یا استادی که استفاده می کند به سهولت می تواند موضوع مورد نظر خودش را در جای جای متون بدست آورد و بعد هم عین متن را در آنجا ملاحظه و مشاهده نماید . درحالی که در سیستم های موجودی که تا کنون دیده ایم، این اتفاق نیفتاده است . البته این موضوع عللی نیز دارد که باید مورد بررسی قرار گیرد که چرا این کار انجام نشده و روی این مسئله سرمایه گذاری نمی کنند .

سؤال : خال که بحث به اینجا رسید لطفا در مورد علل عدم توجه به نمایه سازی براساس زبان کنترل شده اصطلاح نامه توضیح دهید .
جواب : اصولاً این نوع کارها ، بسیار دیر ظهور و زمان بر هستندو هزینه های پنهان فراوانی دارند.مثلاً وقتی  یک اصطلاح نامه به عنوان اصطلاح نامه ی فلسفه نوشته می شود و بیست و یک هزار اصطلاح در آن جمع آوری می شود، کسی از پشت صحنه ی این بیست و یک هزار اصطلاح خبر ندارد. آنچه که مراجعان می بینند کتابی است که منتشر شده یا فایلی است که ارائه شده و بیست و یک هزار اصطلاح دارد .اما اینکه این اصطلاحات چطور پیدا شده ، از کجا بدست آمده ، روابط آنها را با چه مشقتی بدست آورده اند بحث دیگری است .من همیشه از این مثال استفاده می کنم که : برای اصطلاح "وجود" در فلسفه حدود  50مترادف ذکر شده است . این مترادفها در جایی به صورت مدون وجود نداشته است .
حتی محققانی که منابع فلسفی را می فهمند و در آن رشته اهل تخصص و صاحب نظرند ، باید به منابع فلسفی مراجعه کنند و با مرور متن های مختلف و جاهای مختلف منابع به این نتیجه برسند که 50 اصطلاح دیگر هم وجود دارد که که با اصطلاح "وجود" هم معنی اند ؛
این کار ، کاری نیست که بتوان آن را در جایی عرضه کرد یا ارائه نمود .  کاربران ، محققان و اندیشمندانی که این اثر را می بینند ، فقط به عنوان یک اثر یا یک کتاب در کنار بقیه ی کتابها به آن نگاه می کنند . چنین کارهایی بسیار پرهزینه و دیرظهور است و وقت زیادی را از افراد می گیرد .همچنین افرادی که اینگونه کارها را انجام میدهند باید به شهرت علمی و سایر ابعاد مادی کا رکمتر توجهی نداشته باشند چرا که مثلا فقط اسم آنها به عنوان یک نویسنده در کنار دیگر نویسندگان که در حال آماده سازی این مجموعه اند قرار می گیرد ونیز چون این کارها به خصوص در حوزه ی علوم اسلامی شناخته شده نیست حتی شاید گاهی مورد بی مهری هم قرار بگیرند که چرا این کارها انجام شده است . این مسائل می تواند جزء عواملی باشد که باعث می شود دست بردن به چنین کارهایی انگیزه ها و علایق خاصی را بخواهد .
کسانی که دست به چنین کارهایی می زنند باید انگیزه ها و عوامل خاصی آنها را به این سمت بکشاند وگرنه انگیزه ای برای انجام این کارها نیست . این دو نکته بود که عرض شد .
نکته ی بعدی این است که بحث اصطلاح نامه و نمایه سازی منابع بر اساس آن بسیار مفصل است .اینکه ما فایلی را در یک سیستم نرم افزاری قرار دهیم و بوسیله ی برنامه ی جستجوی لفظی ، از میان متن یک سری اصطلاحات و الفاظ را جمع کنیم و آنها را بوسیله ی یک انسان حذف و اضافه کنیم و سپس آنها را برای آگاه شدن از شاکله ی یک متن کافی بدانیم ، با نمایه سازی متفاوت است .
در نمایه سازی نقش انسان بسیار مؤثر است ؛ یعنی باید یک متن توسط محققی که در آن رشته اهل فن و تخصص باشد خوانده شود سپس او برای هر صفحه و حتی هر پاراگراف گاهی چندین موضوع و یا اصطلاح را از نظر بگذراند و شایسته ترین آن ها را به آن متن اختصاص دهد .
اصطلاح نامه یک زیرساخت پرمشغله و گرفتارکننده دارد و کار انسانی طاقت فرسایی را می طلبد و به قول بعضی بزرگان یک " کارستان " است .
بعد از اصطلاح نامه وارد نمایه سازی می شویم که آن هم بحث بسیار سنگین و کار بسیار دشواری است . در نمایه سازی محقق اهل فن وفهم باید متن مورد نظر را فهمیده و با فهم متن ، دوباره تشخیص دهد که چه اصطلاحی از اصطلاح نامه می تواند با آنچه او از متن فهمیده تطابق داشته باشد؛ کار بسیار مشکلی است . ما عادت داریم کمتر به سمت کارهای مشکل برویم و کارهای سریع ، روان ، معمولی و خیلی سهل الوصول را انجام دهیم . عامل اصلی ، همین تنبلی هاست که متأسفانه وجود دارد و باید به طریقی آنها را از بین برد .

سؤال : قبل از اینکه وارد این بحث شویم که مرکز در خصوص اهداف خود چه کارهایی انجام داده ، این سؤال در همین جا برای اینجانب پیش آمد که با توجه به جایگاه واقعی که مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی به خاطر آن تشکیل شده و اصطلاح نامه ها را به عنوان زیرساخت مدیریت اطلاعات تدوین کرده است . همچنین به فن نمایه به صورت خیلی خوبی مسلط شده و کارهای خوبی هم در این زمینه ارائه کرده  به طوری که دیگر در مرحله ی آزمون و خطا نیست ، در ضمن کارشناسان خوبی را در این زمینه ها دارد و ابزار کاملی جهت مدیریت دسترسی به اطلاعات در سطح کلان جامعه در اختیار دارد ؛ آیا جایگاه مرکز اطلاعات و مدارک در بین مراکز اسلامی نیز همین است ؟ آیا مراکز اسلامی هم این مرکز را به همین عنوان می شناسند و به آن مراجعه می کنند یا هنوز این موضوع اتفاق نیفتاده است ؟
جواب : متاسفانه هنوز این اتفاق نیفتاده است . البته ما باید در جهت فرهنگ سازی ، تلاش کنیم ؛ گرچه اقداماتی انجام شده و از طریق مراودات مختلف، تفاهم نامه ها و نشست ها ، با مراکز و مؤسسات مختلف گفتگو کرده ایم اما هنوز به مرحله ی مطلوب نرسیده ایم . این کار به زمان زیادی نیاز دارد . انشاء الله زمانی فرابرسد و این فرهنگ ایجاد شود که کسانی که چنین کارهایی انجام می دهند بپذیرند که باید از نمایه سازی به معنای درست استفاده کنند . یعنی هنگامی که ما اصطلاحی را بکار می بریم باید معنای آن را بفهمیم و بعد ببینیم کسانی که این اصطلاح را بکار برده اند و اکنون تعریف و توضیحی از آن ارائه می دهند چه منظوری دارند . ما نباید به سلیقه ی خودمان کاری را نمایه بنامیم و بگوییم نمایه سازی می کنیم یا کاری را اصطلاح نامه بنامیم و بگوییم اصطلاح نامه می نویسیم .
اگر این ذهنیت در جامعه ی اسلامی ما بوجود آید که بپذیرند باید منابع خود را با این تعریف که یک تعریف پذیرفته شده در دنیاست نمایه سازی کنند و همچنین بفهمند و بپذیرند و بپسندند که باید نمایه سازی را با استفاده از زبان ساختار یافته ی اصطلاح نامه انجام دهند طبیعتاً به سمت ما خواهند آمد . چون ما تنها مرکز متولی اصطلاح نامه هستیم و این کاری است که در مقایسه با موارد مشابه که حتی در زبان فارسی انتخاب شده ، جزء کارهای مرجح و به تأیید یونسکو از نظر ساختار و محتوا محکم تر و قوی تر شناخته شده است . لذا باید یک نوع نیاز جدی و عملی در جامعه ی استفاده کننده بوجود آید و برای تحقق آن ، در بخشی ما باید تلاش کنیم و بخش دیگر را هم به زمان واگذار کنیم که مرور زمان شرایط را فراهم کند .
متأسفانه هنوز شرایط فراهم نشده اما ناامید هم نیستیم ؛ چون با برخی از مؤسسات بزرگ به نتایجی رسیده ایم و آنها را به سمت استفاده از این استاندارد و ابزاری که ما در اختیار داریم سوق داده ایم ؛ مثل آستان قدس رضوی که در حال حاضر در سامان دهی و مدیریت منابع دیجیتالی خود از اصطلاح نامه ی ما استفاده می کند . همچنین با مراجعه به سایت تبیان ملاحظه می کنید که منابع موجود در کتابخانه ی دیجیتالی خود را بر اساس درخت واره ی اصطلاح نامه ی علوم اسلامی مدیریت می کند.
همچنین با هماهنگی با شرکت نرم افزاری نوسا تولید کننده نرم افزار سیمرغ (یکی از مطرح ترین نرم افزارهای کتابداری) در بانک واژگان این نرم افزار به جای سرعنوان موضوعی از اصطلاح نامه علوم اسلامی استفاده شد. که باعث می شود کتابداران مطلع در سازماندهی کتب خود از اصطلاح نامه استفاده نمایند.
همچنین با حدود ده مؤسسه ی دیگر تفاهم نامه هایی را امضا کرده ایم ؛ آنها نیز به استفاده از اصطلاح نامه ی علوم اسلامی روی آورده اند مانند فصل نامه ی علوم حدیث که در حال حاضر نمایه سازی آن با استفاده از اصطلاح نامه ی علوم اسلامی انجام می شود .
کتابخانه ی دیجیتالی اهل البیت اصفهان نیز مدیریت اطلاعاتش را با استفاده از همین اصطلاح نامه انجام می دهد . خلاصه اینکه اقداماتی انجام داده ایم ولی رضایت بخش نیست؛ اما نا امید نیستیم چون سمت و سوی حرکت ما به گونه ای است که به سمت مطلوب درحرکتیم ولی اینکه چه موقع به آن مطلوب خواهیم رسید قاعدتاً زمان زیادی صرف می شود .

سؤال : یکی از کارهایی که مرکز در همین زمینه انجام داده تأسیس انجمن کتابخانه های دیجیتالی با کمک آستان قدس رضوی بوده است . به نظر شما آیا ضرورتی مبنی بر تأسیس شورایی در بین مراکز اسلامی یا انجمنی به عنوان مدیریت اطلاعات اسلامی وجود دارد که بتوان در آن زمینه فرهنگ سازی خوبی داشت ، یا امکان دارد یک نهاد تصمیم گیری بالاتر یا نهادی که قدرت بیشتری دارد تأسیس کنیم و آن نهاد خود بتواند شاخصی برای مدیریت اطلاعات اسلامی باشد ؟
جواب : اصولاً مراکز اطلاعات و مدارکی که در کشورها تأسیس می شوند این چنین زمینه هایی را بوجود می آورند . مشکلی که ما در مقایسه با مراکز اطلاعات و مدارک علمی  در کشورهای مختلف ، داریم این است که مثلاً در ایران مرکز اطلاعات و مدارک علمی وجود دارد که یک سازمان رسمی دولتی شناخته شده است و جایگاه رسمی دارد ؛ تمام کسانی که می خواهند در بحث اطلاعات و مدارک علمی ایران فعالیت کنند باید با آن مرکز هماهنگ باشند و چون در ساختار علمی کشور جایگاه رسمی دارد پذیرفته شده است. ولی مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی چون در نهاد حوزه وجود دارد متفاوت است . حوزه باید شرایطی فراهم کند که کار را بپذیرند . محیطی که ما در آن زندگی می کنیم در برخی جوانب تا حدی باز و آزاد است ، خیلی تحت امر نیست که سازمانی یا کسی به آنها دستور انجام کاری را بدهد .
اصل این پیشنهاد بسیار خوب است ؛ ما باید در یک وضع مطلوب به آنجا برسیم که شورایی را تشکیل دهیم . حداقل می تواند جزءانجمن های تخصصی باشد؛ حداقل آن این است و گرنه انجمن هم شاید کم باشد .
انجمن تخصصی مدیریت اطلاعات اسلامی قابل پیشنهاد است - مثل بقیه ی انجمن هایی که اکنون وجود دارد -  ولی من فکر می کنم اگر یک شورای تخصصی تشکیل شود شاید کارآمدتر باشد به طوری که افرادی از مراکز مرتبط در این زمینه کنار هم بنشینند و با همراهی هم باری را بلند کنند . این موضوع باید عملی شود . همانطور که عرض کردم شرایط خاصی را می طلبد . یکی از مهمترین مشکلات ما این است که در محیطی هستیم که ضابطه پذیری زیادی در آن وجود ندارد .
اگر به چنین جایگاه و تفاهمی برسیم که حاضر شویم در این زمینه کار را به صورت جمعی انجام دهیم بسیار خوب و مطلوب است . کار کردن به صورت جمعی و گروهی فرهنگ خاص خود را می خواهد و اگر چنین فرهنگی بوجود آید قطعاً این از بهترین کارهاست و سریعتر پیش خواهد رفت .
ملاحظه می کنید که ما تا کنون در رشته های مختلف علوم اسلامی بیش از دویست هزار اصطلاح معین کرده ایم. این کار ، خیلی بزرگ است به طوری که کسانی که اهل این گونه کارها هستند وقتی کارها را با این عظمت می بینندواقعاً تعجب می کنند که این همه اصطلاح با همه ی مشکلاتی که منابع آنها داشته چگونه نقل مطلب شده است . اگر مراکز اطلاع رسانی موجود حوزوی یا اسلامی حاضر شوند از همین کار استفاده کنند و بعد از آن ما را با نقد و اشکال و عیب یابی مسئله مواجه سازند قطعاً کار رشد خواهد کرد و بیش از پیش استفاده خواهد شد . حوزه های ما دست به کاری نمی برند ولی وقتی کاری را شروع کنند به صورت جدی وارد آن می شوند . این موضوع می تواند تحول بزرگی در مدیریت اطلاعات اسلامی بوجود آورد .
سؤال : در واقع پیشنهاد شما شورایی است فراتر از انجمن که افرادی از همه ی مراکز حوزوی در آن حضور داشته باشند و تصمیمات اساسی مدیریت اطلاعات اسلامی در آن گرفته شود و فرهنگ سازیها نیز در این شورا انجام شود ؟
جواب : انجمن در واقع یک نهاد مردمی و به معنای دیگر ، غیر رسمی شبیه یک NGO است ؛ اما افرادی که در یک شورا شرکت می کنند به عنوان یک سازمان  با مسئولیت سازمانی حضور می یابند و بعد هم باید نسبت به کارهایی که در شورا به عهده ی آنها گذاشته می شود پاسخگو باشند . قطعاً شورا کارامدتر است مانند شورای انقلاب فرهنگی .
سؤال : آیا در دنیا نمونه های موفقی وجود دارد که اصطلاح نامه را پایه ی مدیریت اطلاعات قرار داده و نمایه سازی را بر اساس اصطلاح نامه انجام داده باشند ؟
جواب : بله ، در دنیا قطعاً وجود دارد . از جمله این پایگاه ها میتوان به ERIC ، SOSIG ، UMLS و کتابخانه کنگره آمریکا اشاره کرد که حجم بسیار عظیمی از اطلاعات را با کمک اصطلاح نامه مدیرین کرده اند. به عنوان مثال پایگاه اطلاعاتی ERIC ( مركز اطلاعاتی منابع آموزشی ) شامل مقالات 1966 تا کنون با نزدیک به 1.5 میلیون سند در این حوزه مدیریت اطلاعاتش را با استفاده از اصطلاح نامه انجام داده است. امروزه در بسیاری از کتابخانه های معروف دنیا این مدل مورد استفاده قرار گرفته و مفروغ عنه است یعنی در واقع کاری بسیار طبیعی است و نمونه ها و آثار آن را می بینید؛
آثارى كه از كشورهاى خارجى وارد ایران مى شود معمولا همراه CD است یعنى درون CD اطلاعاتى وجود دارد و آن اطلاعات نیز داراى index است به طورى كه شما مى توانید به راحتى متن آن كتاب را با index دقیقى كه روى آن گذاشته شده استفاده كنید. این مسئله آویاى این موضوع است كه بحث index  سازى براى منابع و ارائه منابع در شكل الكترونیكى بسیار طبیعى و عادى شده در حالى كه ما هنوز در الفباى این مسائل گرفتاریم.در اینجا ما گاهى باید براى گرفتن یك فایل الكترونیكى، بسیار هزینه كنیم،در صورتى هم كه فایل در اختیار ما گذاشته نشد در نهایت باید آنرا تایپ كنیم یعنى دوباره آن را آماده كنیم. امروزه در دنیا چون این قضایا پیشینه فراوانى دارد و واقعا انفجار اطلاعات آنها را خسته كرده است اطلاعات را از طریق نمایه سازى بر اساس اصطلاح نامه مدیریت مى كنند و چاره اى جز این ندارند. به خصوص اگر ما در حوزه علوم اسلامى به صورت جدى به سمت و سوى این كارها برویم و این موضوع به صورت یك فرهنگ عمومى در حوزه ما درآید قطعا متوجه خواهند شد كه سیستم هاى سلیقه اى كه افراد، خودشان ابداع كرده اند، كافى و كارآمد نیست.