لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران

گزارش نشست علمی «رویکردهای نوین در نمایه سازی منابع اخلاق اسلامی»

جلسه نقد«رویکردهای نوین در بازنمایی منابع اخلاق اسلامی»
این جلسه روز یکشنبه 20 آذر 1395 از ساعت 18 تا 20 در سالن همایش غدیر(دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم) به مناسبت هفته پژوهش برگزار گردید. حجت الاسلام و المسلمین مهدی نجیبی دبیر جلسه، حجت الاسلام و المسلمین سید تقی واردی ارائه کننده و حجت الاسلام و المسلمین سید مهدی مجیدی نظامی ناقد جلسه بودند.

پس از قرائت قرآن آیاتی از کلام الله المجید ، نخست حجت الاسلام و المسلمین مهدی نجیبی به عنوان دبیر جلسه به شرکت کنندگان عرض خیر مقدم نموده، آنگاه از برگزار کنندگان جلسه، یعنی اداره همکاری های علمی و پژوهشی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی تقدیر و تشکر کرد . و در ادامه در تبیین هدف برگزاری این نشست اظهار داشت: برگزاری این نشست اقدام وكوششى است براى ارايه نمايى كلى از انديشه‏ها، رويكردها، سياستگذارى‏ها، اصول، شيوه‏ها و راه كارهاى اجرايى نمايه سازى در «پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارك اسلامى»، با انگيزه آشنایی با فعالیت های پژوهشکده و اشتراک گذاری تجربیات و ارائه دستاوردها و نیز گسترش فرهنگ و نيز نقد و بررسى آراء، تجربيات و نوآورى‏هاى مراكز اطلاع رسانى - به ويژه در عرصه علوم اسلامى - به منظور نيل به استانداردهاى بومى و فراگير در پهنه نمايه سازى است.

وی سپس کلیاتی پیرامون نمایه و نمایه سازی در قالب ارائه تعریفی از نمایه و نمایه سازی ، فرآیند نمایه سازی و بیان اقسام آن ارائه نمود. سپس از حجت الاسلام و المسلمین سید تقی واردی دعوت نمود تا مطالب خود را پیرامون نمایه سازی در پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی ارائه دهند. آنگاه ایشان ضمن اشاره به آغاز نمایه سازی منابع اسلامی در پژوهشکده برای نخستین بار در حوزه های علمیه و مراحل آن در 20 سال گذشته، به صورت تخصصی بحث نمایه سازی و بازنمایی اطلاعات منابع اخلاق اسلامی را مد نظر قرار داد و در گزارشی اجمالی از آن اظهار داشت:

این کار از تیر ماه 1392 تا کنون(آذر 1395) ادامه دارد. تعداد عناوین نمایه شده: 43 عنوان کتاب دست اول و مهم منابع اخلاق اسلامی، در تعداد 85 جلد، در تعداد 36252 صفحه. از این مجموعه 36 جلد عربی و 49 جلد فارسی است. از این بین تعداد 3 عنوان در 4 مجلد از اهل سنت و بقیه از علمای شیعه می باشند.

نمایه های آن به صورت موضوعی و ترکیبی است. تعداد نمایه های ترکیبی قریب به 30000 رکورد است. تعداد اصطلاحات به کار رفته در نمایه ها: 9548 عدد. تکرار اصطلاحات: 49996 عدد می باشد.

علاوه بر نمایه ترکیبی، تعداد 303 جلد دیگر از منابع اخلاق اسلامی به صورت تحلیلی موضوعی فهرست نویسی شده اند. همه این ها در برنامه نرم افزاری «پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی» قابل رؤیت و مشاهده می باشد.

وی سپس نقدی به نمایه های موجود پایان کتب و امثال آن ها نمود و گفت: نمایه های موجود تنها از واژه نمایه استفاده می کنند، ولی واقع آن است که هیچ کدام از آن ها نمایه واقعی و مطابق استاندارد بین المللی نیستند. بلکه توسط فرد یا افرادی نا آشنا با فن نمایه سازی تهیه و با سلیقه های گوناگون و بدون استفاده از واژگان کنترل شده در پایان کتاب ها و یا در نرم افزارها قرار داده می شوند. ولیکن نمایه سازی پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارك اسلامى، از جمله نمایه های منابع اخلاق اسلامی بر اساس اصطلاح نامه و با یک سری تدابیری در چکیده نما کردن آن ها انجام می یابد. بدین لحاظ در نوع خود بهترین نمایه ها می باشند.

سپس حجت الاسلام و المسلمین سید مهدی مجیدی نظامی به عنوان ناقد جلسه، چند نقد در دو محور به شرح ذیل در رابطه با نمایه منابع اخلاقی اسلامی بیان نمود:

الف) مطالب و پرسش های مقدماتی:

1- مراد از نمایه‌سازی پژوهشکده مدیریت اطلاعات و مدارک اسلامی

2- ضرورت نمایه‌سازی:

- چه خلأهایی سبب پرداختن به نمایه‌سازی شد؟

- تاکنون چه مقدار کارکرد داشته‌اید؟ (به تفکیک در حوزه‌های مختلف، و مجموعاً و نیز برنامه‌های در دست انجام)

- ویژگی‌های نمایه‌سازی مرکز

- آیا این روش پاسخگو است؟

3- باوجود اصطلاح‌نامه چه ضرورتی برای پرداختن به نمایه است؟

4- تعریف نمایه‌سازی و نمایه‌سازی تحلیلی و فرق آن با نمایه زنی آخر کتاب. بازنمایی اطلاعات و بازیابی اطلاعات)

5- - و نکته آخر اینکه جمله «رویکرد نوین ...» توضیح دهنده چه نکته و قید احتراز از چه مشکلی است و می خواهد کدام مشکل را حل کند، چگونه و با چه ازار و امکاناتی؟ و اینکه چه زمانبندی برای ارائه و پیاده سازی آن انجام داده است؟

ب) سیاست‌گذاری های پژوهشکده در حوزه نمایه‌سازی:

با توجه به ویژگیهای «تحلیل متن، دقت، نمایه مفهومی، براساس اصطلاح‌نامه، چکیده، سهولت دسترسی کاربر» اکنون این پرسش‏ها مطرح است:

1- چه حوزه ها و نیز چه منابعی به‌عنوان متعلق فعالیت کار سازمانی در حوزه نمایه‌سازی مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته؟

2- برنامه های بلند مدت و کوتاه مدت برای زیر پوشش قراردادن حوزه های کاری چیست؟ آیا به صورت مدوّن وجود دارد؟

3- با توجه به برخی تفاوت ها در حوزه نمایه‌سازی منابع، شامل: متن، صوت، چند رسانه ای و نیز نمایه‌سازی حوزه ای خاص، و یا نمایه مجموعه آثار، و نیز نمایه کتابی خاص، گروه نمایه‌سازی دراین خصوص چه فعالیت و نیز چه دستاوردی داشته است؟

- نمایه‌ها تابع فکر نویسنده هستند از طرفی در نمایه‌های حجیم که ترکیبی از کتب و آراء متفاوت و متضاد است، کاربر دچار نمایه‌های متضاد می‌شود (فرق بین خوف و خشیت- اتحاد معنی خوف و خشیت) چه راه‌حلی دارید؟ ضمناً:

- نمایه‌سازی فعلی مرکز، زمان‌بر+ هزینه‌بر است و پاسخگوی نیازهای فعلی نیست (در نمایه‌سازی جاری که چکیده‌نویسی را عرضه می‌کند با سلایق مختلف روبرو است و ایجاد وحدت رویه، وقت‌گیر است)

بنابراین:

- بهتر است از حالت چکیده مطلب نویسی خارج شود و روش‌های دیگر که سریع‌تر به مقصود می‌رساند و تضادی نیز نمی‌نمایاند، جایگزین آن شود (معنی خوف و خشیت یا خوف و خشیت)

- در بیان راه حل مشکل، هماهنگی میان سرعت و دقت، لازم است

- در برنامه جاری مرکز، فقط دقت و تسهیل برای دستیابی کاربر به مطلب، مورد عنایت بوده است ولی حرکت، کند بوده است شاهدش انبوه منابع و اسنادی است که دست نخورده باقی مانده است. و این در زمان حاضر قابل اغماض نیست.

- مخاطبان یا گروه هدف این برنامه، به جهت گزینش منابع متنوع و سطوح متفاوت آن ها الزاما در یک سطح نیستند. بهتر بود نمایه‌سازی براساس لایه های سطحی و عمیق فرهنگی در چند سطح دیده میشد تا از ارائه مباحث عمیق در سطوح اول و میانی خودداری شود و کاربر دچارسردرگمی فهم مطالب نشود

حجت الاسلام و المسلمین سید تقی واردی در جواب پرسش اول گفت: مراد از رویکردهای نوین آن است که اولا نمایه ها بر اساس اصطلاح نامه است. ثانیا نمایه ها ترکیبی است و ثالثا به صورت چکیده نماست.

در جواب پرسش دوم گفت: همان گونه که در ابتدا اشاره کردم، علاوه بر نمایه ترکیبی، تعداد 303 جلد از منابع دیگر اخلاق اسلامی به صورت تک اصطلاحی نمایه شده اند، که اصطلاحا به آن ها فهرست نویسی تحلیلی- موضوعی می گویند. ثانیا ارزش هر کاری به حسب خودش است. بی تردید ارزشی که برای نمایه های ترکیبی با عمق بیشتر در مقام بازیابی است، برابری نمی کند با ارزشی که برای نمایه های تک اصطلاحی است. نمایه های فعلی وقت بیشتر و بودجه زیادتری می طلبد، ولی در عوض بازیابی بهتر و مطلوب تری در اختیار قرار می دهد.

در پایان جلسه، تعدادی از حاضران پرسشهایی مطرح کردند که حج الاسلام واردی، نظامی و نجیبی به تناسب به آنان پاسخ داد. در ادامه ضمن ارائه جمع بندی از جلسه و تشکر از حاضران ختم جلسه اعلام شد.

 

+ نظر جدید

تصویر امنیتی کد جدید